Thực trạng xây dựng công trình trên đất vi phạm và nỗi lo khi bị thu hồi

Trong quá trình phát triển hạ tầng giao thông và đô thị, việc Nhà nước thực hiện thu hồi đất để phục vụ các dự án công cộng là điều tất yếu. Tuy nhiên, một vấn đề pháp lý phức tạp thường xuyên nảy sinh là số phận của các công trình xây dựng vi phạm, đặc biệt là các công trình lấn chiếm hành lang an toàn giao thông. Liệu người dân có "mất trắng" tài sản hay vẫn còn cơ hội được xem xét bồi thường, hỗ trợ? Câu trả lời nằm ở việc xác định thời điểm tạo lập tài sản và tính chất của hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật đất đai hiện hành.

Căn cứ pháp lý điều chỉnh vấn đề bồi thường tài sản gắn liền với đất

Tại thời điểm tháng 10/2023, các quy định về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất được điều chỉnh chủ yếu bởi các văn bản sau:

• Luật Đất đai 2013;
• Nghị định 43/2014/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai;
• Nghị định 47/2014/NĐ-CP quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.

Những hành vi bị nghiêm cấm trong sử dụng đất

Việc xây dựng công trình trên hành lang an toàn giao thông thường bị coi là hành vi vi phạm pháp luật. Theo quy định tại Điều 12 Luật Đất đai 2013, các hành vi sau đây bị nghiêm cấm:

1. Lấn, chiếm, hủy hoại đất đai.

2. Vi phạm quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được công bố.

3. Không sử dụng đất, sử dụng đất không đúng mục đích.

4. Không thực hiện đúng quy định của pháp luật khi thực hiện quyền của người sử dụng đất.

Như vậy, nếu công trình được xây dựng sau khi cơ quan chức năng đã công bố quy hoạch hoặc mốc giới hành lang an toàn thì đây rõ ràng là một hành vi vi phạm trật tự xây dựng và quản lý đất đai.

Trường hợp nào tài sản gắn liền với đất không được bồi thường?

Pháp luật quy định rất rõ các trường hợp Nhà nước thu hồi đất mà không bồi thường tài sản gắn liền với đất. Cụ thể, tại Điều 92 Luật Đất đai 2013 quy định:

1. Tài sản gắn liền với đất thuộc một trong các trường hợp thu hồi đất quy định tại các điểm a, b, d, đ, e, i khoản 1 Điều 64 và điểm b, d khoản 1 Điều 65 của Luật này.

2. Tài sản gắn liền với đất được tạo lập trái quy định của pháp luật hoặc tạo lập từ sau khi có thông báo thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

3. Công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và công trình xây dựng khác không còn sử dụng.

Điểm mấu chốt ở đây là cụm từ "tạo lập trái quy định của pháp luật". Nếu công trình của bạn được xây dựng trên đất lấn chiếm hoặc vi phạm hành lang an toàn đã được công bố, nó sẽ rơi vào trường hợp không được bồi thường.

Quy định riêng đối với đất hành lang bảo vệ an toàn công trình

Để làm rõ hơn, Điều 56 Nghị định 43/2014/NĐ-CP quy định về việc rà soát hiện trạng sử dụng đất trong phạm vi hành lang bảo vệ an toàn công trình. Theo đó:

• Nếu việc sử dụng đất có ảnh hưởng đến an toàn công trình hoặc ngược lại, cơ quan thẩm quyền sẽ quyết định thu hồi đất.
• Nguyên tắc bồi thường: Người có đất thu hồi chỉ được bồi thường, hỗ trợ đối với đất và tài sản gắn liền với đất đã có từ trước khi hành lang an toàn công trình được công bố.

Kết luận và lời khuyên pháp lý

Tóm lại, việc có được bồi thường cho công trình vi phạm hay không phụ thuộc hoàn toàn vào thời điểm xây dựng so với thời điểm công bố hành lang an toàn:

1. Trường hợp được bồi thường: Nếu gia đình bạn đã xây dựng công trình (ví dụ: lán trại, nhà tạm) từ trước khi cơ quan Nhà nước có thẩm quyền công bố mốc giới hành lang an toàn giao thông, thì khi thu hồi, bạn vẫn được xem xét bồi thường, hỗ trợ theo quy định.
2. Trường hợp không được bồi thường: Nếu việc xây dựng diễn ra sau khi đã có thông báo, công bố công khai về hành lang an toàn hoặc quy hoạch, hành vi này bị coi là tạo lập tài sản trái phép. Khi đó, Nhà nước sẽ không bồi thường cho phần tài sản vi phạm này, thậm chí người dân còn phải tự chịu chi phí tháo dỡ.

Để bảo vệ quyền lợi của mình, người dân cần chủ động liên hệ với UBND cấp xã hoặc Phòng Tài nguyên và Môi trường để kiểm tra thông tin quy hoạch và mốc giới hành lang an toàn trước khi thực hiện bất kỳ hoạt động xây dựng nào trên đất.

Hy vọng bài viết này đã cung cấp cái nhìn chi tiết và chính xác về quyền lợi bồi thường đối với công trình xây dựng vi phạm. Nếu bạn đang gặp phải tình huống tương tự, hãy tham vấn ý kiến của các chuyên gia pháp lý để có phương án xử lý tối ưu nhất.