Trong quá trình giải quyết các thủ tục thừa kế di sản là tiền gửi tiết kiệm tại ngân hàng, một trong những vướng mắc phổ biến mà nhiều gia đình gặp phải là việc chứng minh tình trạng hôn nhân của người đã khuất, đặc biệt là khi người đó từng cư trú tại nhiều địa phương khác nhau. Việc ngân hàng yêu cầu cung cấp Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân là hoàn toàn có căn cứ pháp lý nhằm xác định chính xác hàng thừa kế và tránh các tranh chấp phát sinh sau này.

Tại sao ngân hàng yêu cầu xác nhận tình trạng hôn nhân của người đã chết?

Theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, khi một người qua đời mà không để lại di chúc, tài sản của họ (bao gồm cả sổ tiết kiệm) sẽ được chia cho những người thừa kế theo pháp luật. Để đảm bảo quyền lợi cho tất cả các bên, ngân hàng cần xác định ai là người thuộc hàng thừa kế thứ nhất.

Cụ thể, tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về hàng thừa kế như sau:

Điều 651. Người thừa kế theo pháp luật

1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;...

Nếu người em gái trong tình huống trên chưa kết hôn, hàng thừa kế thứ nhất sẽ chỉ bao gồm bố mẹ đẻ. Tuy nhiên, để chứng minh người em này thực sự chưa có vợ/chồng (tức là không có thêm người thừa kế ở hàng thứ nhất), gia đình bắt buộc phải cung cấp Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân do cơ quan có thẩm quyền cấp.

Thẩm quyền cấp Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân theo quy định hiện hành

Việc xác định cơ quan nào có thẩm quyền cấp giấy xác nhận này được quy định rõ tại Điều 21 Nghị định 123/2015/NĐ-CP. Theo đó:

• Ủy ban nhân dân cấp xã nơi thường trú của công dân Việt Nam thực hiện việc cấp Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân.
• Trường hợp công dân không có nơi thường trú nhưng có đăng ký tạm trú thì UBND cấp xã nơi tạm trú sẽ thực hiện việc này.

Đối với trường hợp người đã khuất từng cư trú tại nhiều nơi, thủ tục sẽ phức tạp hơn do cần xác minh tình trạng hôn nhân trong suốt thời gian cư trú tại các địa điểm đó.

Giải quyết khó khăn khi người yêu cầu đã qua nhiều nơi cư trú khác nhau

Tại thời điểm tháng 01/2024, việc cấp Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân cho người đã qua nhiều nơi thường trú được thực hiện theo hướng dẫn tại Thông tư 04/2020/TT-BTP. Cụ thể, khoản 2 Điều 33 Thông tư 04/2020/TT-BTP nêu rõ:

2. Công dân Việt Nam... người đã qua nhiều nơi thường trú khác nhau đề nghị xác nhận tình trạng hôn nhân tại nơi thường trú trước đây thì ghi rõ về tình trạng hôn nhân của người đó tương ứng với thời gian cư trú.

Bên cạnh đó, Điều 12 Thông tư 04/2020/TT-BTP cũng cho phép người yêu cầu lập văn bản cam đoan về tình trạng hôn nhân nếu không thể xác minh được qua các cơ quan cũ. Tuy nhiên, vì người cần xác nhận đã chết, việc người thân viết cam đoan thay có thể bị một số cơ quan hộ tịch từ chối do tính chất pháp lý đặc thù.

Lời khuyên thực tế cho gia đình

Nếu UBND phường nơi thường trú cuối cùng của người em gái không chấp nhận bản cam đoan của gia đình, bạn cần thực hiện các bước sau:

1. Liên hệ UBND nơi cư trú cũ: Quay lại UBND cấp xã nơi em gái bạn từng thường trú trước đây (ví dụ tại Lạng Sơn trước năm 2010) để xin xác nhận tình trạng hôn nhân trong giai đoạn đó.
2. Sử dụng kết quả xác minh: Sau khi có xác nhận từ các nơi cũ, bạn nộp lại cho UBND nơi thường trú cuối cùng để họ tổng hợp và cấp một bản Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân hoàn chỉnh từ đủ tuổi kết hôn cho đến khi qua đời.
3. Công chứng hồ sơ thừa kế: Sau khi có đủ giấy tờ, gia đình tiến hành thủ tục khai nhận di sản thừa kế tại văn phòng công chứng trước khi mang hồ sơ đến ngân hàng để rút tiền.

Việc chuẩn bị kỹ lưỡng các căn cứ pháp lý và kiên nhẫn thực hiện theo đúng trình tự sẽ giúp gia đình sớm hoàn tất thủ tục nhận lại tài sản của người thân đã khuất.