Trong hoạt động tố tụng, lời khai của người làm chứng, kết luận của người giám định hay bản dịch của người phiên dịch đóng vai trò then chốt trong việc xác định sự thật khách quan của vụ án. Tuy nhiên, vì nhiều lý do khác nhau, không ít trường hợp các chủ thể này đã cố tình cung cấp thông tin sai lệch, gây khó khăn cho cơ quan điều tra và ảnh hưởng nghiêm trọng đến công lý.

Ai có thể bị truy cứu trách nhiệm về tội khai báo gian dối?

Theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam, không phải bất kỳ ai nói dối cũng bị khép vào tội danh này. Chủ thể của tội khai báo gian dối được giới hạn cụ thể trong những người có vai trò hỗ trợ hoạt động tố tụng. Cụ thể, theo khoản 1 Điều 382 Bộ luật Hình sự 2015, các đối tượng bao gồm:

• Người làm chứng: Những người biết các tình tiết liên quan đến vụ án và được cơ quan có thẩm quyền triệu tập.
• Người giám định, người định giá tài sản: Những chuyên gia được trưng cầu để đưa ra kết luận chuyên môn.
• Người phiên dịch, người dịch thuật: Những người chịu trách nhiệm chuyển ngữ trong quá trình tố tụng.
• Người bào chữa: Người thực hiện việc bào chữa cho người bị buộc tội nhưng lại cung cấp tài liệu mà mình biết rõ là sai sự thật.

Nhận diện hành vi khai báo gian dối và cung cấp tài liệu sai sự thật

Hành vi khách quan của tội này thể hiện qua việc các chủ thể nêu trên cố tình đưa ra những thông tin không đúng với thực tế mà họ biết. Ví dụ, một người làm chứng có mặt tại hiện trường nhưng lại khẳng định mình không thấy gì, hoặc ngược lại, bịa đặt ra những tình tiết không có thật để đổ tội cho người khác.

Đối với người giám định, đó có thể là việc cố tình kết luận sai lệch về tỷ lệ thương tật hoặc hàm lượng chất ma túy. Đối với người phiên dịch, hành vi gian dối thể hiện ở việc dịch sai lời khai, làm thay đổi hoàn toàn nội dung câu hỏi hoặc câu trả lời của người tham gia tố tụng.

Mức hình phạt nghiêm khắc đối với hành vi đổi trắng thay đen

Pháp luật quy định các khung hình phạt khác nhau tùy thuộc vào tính chất và mức độ nghiêm trọng của hậu quả gây ra. Cụ thể, Điều 382 Bộ luật Hình sự 2015 quy định như sau:

Điều 382. Tội cung cấp tài liệu sai sự thật hoặc khai báo gian dối

1. Người làm chứng, người giám định, người định giá tài sản, người phiên dịch, người dịch thuật, người bào chữa nào mà kết luận, dịch, khai gian dối hoặc cung cấp những tài liệu mà mình biết rõ là sai sự thật, thì bị phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 01 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 03 năm:

a) Có tổ chức;

b) Dẫn đến việc giải quyết vụ án, vụ việc bị sai lệch.

3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 07 năm:

a) Phạm tội 02 lần trở lên;

b) Dẫn đến việc kết án oan người vô tội hoặc bỏ lọt tội phạm hoặc người phạm tội.

4. Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

Có thể thấy, mức phạt cao nhất cho tội danh này lên đến 07 năm tù nếu hành vi gian dối dẫn đến việc kết án oan người vô tội hoặc bỏ lọt tội phạm. Đây là lời cảnh tỉnh đanh thép cho bất kỳ ai có ý định xem nhẹ sự thật trước cơ quan công quyền.

Lời khuyên pháp lý

Trung thực là nghĩa vụ pháp lý hàng đầu của người tham gia tố tụng. Một lời khai sai lệch có thể không chỉ phá hủy cuộc đời của một con người mà còn đẩy chính người khai báo vào vòng lao lý. Nếu bạn được triệu tập với tư cách người làm chứng hoặc người giám định, hãy đảm bảo mọi thông tin cung cấp đều dựa trên sự thật khách quan và các căn cứ khoa học xác thực.