Kết hôn cận huyết từ lâu đã được cảnh báo là nguyên nhân dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng về di truyền, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giống nòi. Tuy nhiên, không ít trường hợp vì thiếu hiểu biết hoặc cố tình vi phạm đã dẫn đến những câu chuyện đau lòng. Vậy pháp luật Việt Nam quy định thế nào về vấn đề này?

1. Kết hôn cận huyết là gì? Hiểu đúng để tránh vi phạm

Dựa trên tinh thần của Luật Hôn nhân và gia đình 2014, cụ thể là tại điểm d khoản 2 Điều 5, kết hôn cận huyết được hiểu là việc kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa những người có cùng dòng máu trực hệ hoặc có họ trong phạm vi ba đời.

Để làm rõ hơn, Điều 3 của Luật này giải thích:

• Dòng máu trực hệ: Là những người có quan hệ huyết thống, trong đó người này sinh ra người kia kế tiếp nhau (ví dụ: cha mẹ và con cái; ông bà và cháu nội, cháu ngoại).
• Phạm vi ba đời: Được tính từ một gốc chung sinh ra. Đời thứ nhất là cha mẹ; đời thứ hai là anh chị em cùng cha mẹ, cùng mẹ khác cha hoặc cùng cha khác mẹ; đời thứ ba là anh chị em con cô, con cậu, con chú, con bác, con dì.

2. Mức phạt hành chính "nặng tay" cho hành vi kết hôn cận huyết

Vì đây là hành vi bị nghiêm cấm nhằm bảo vệ chế độ hôn nhân tiến bộ và sức khỏe cộng đồng, pháp luật đã quy định mức xử phạt rất nghiêm khắc. Cụ thể, tại điểm a khoản 2 Điều 59 Nghị định 82/2020/NĐ-CP quy định:

"2. Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau: a) Kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa những người cùng dòng máu về trực hệ hoặc giữa những người có họ trong phạm vi ba đời;"

Như vậy, chỉ cần có hành vi chung sống như vợ chồng (dù chưa đăng ký kết hôn) giữa những người cận huyết, mức phạt có thể lên đến 20 triệu đồng.

3. Khi nào kết hôn cận huyết bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Không dừng lại ở xử phạt hành chính, nếu hành vi có tính chất nghiêm trọng hơn, người vi phạm có thể đối mặt với án tù. Theo Điều 184 Bộ luật hình sự 2015 quy định về Tội loạn luân:

"Người nào giao cấu với người mà biết rõ người đó là cùng dòng máu về trực hệ, là anh chị em cùng cha mẹ, anh chị em cùng cha khác mẹ hoặc cùng mẹ khác cha, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm."

Đây là hình phạt cao nhất nhằm răn đe những hành vi xâm phạm nghiêm trọng đến đạo đức xã hội và trật tự pháp luật về hôn nhân gia đình.

4. Hôn nhân cận huyết có được đăng ký kết hôn không?

Câu trả lời chắc chắn là KHÔNG. Căn cứ điểm d khoản 1 Điều 8 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, một trong những điều kiện để được đăng ký kết hôn là không thuộc các trường hợp cấm kết hôn. Do kết hôn cận huyết nằm trong danh sách cấm tại Điều 5, nên cơ quan chức năng sẽ từ chối thực hiện thủ tục đăng ký kết hôn cho các cặp đôi này.

Việc nắm vững các quy định pháp luật không chỉ giúp chúng ta tránh được những rắc rối về pháp lý mà còn là cách để bảo vệ tương lai của con em mình, tránh những dị tật bẩm sinh đáng tiếc do hôn nhân cận huyết gây ra.