Bản chất của hợp đồng ủy quyền theo quy định mới nhất

Trong đời sống dân sự, không phải lúc nào chúng ta cũng có thể trực tiếp thực hiện các giao dịch hay thủ tục hành chính. Khi đó, hợp đồng ủy quyền trở thành "cánh tay nối dài" giúp cá nhân, tổ chức thực hiện công việc thông qua người khác. Theo quy định tại Điều 562 Bộ luật Dân sự 2015:

"Hợp đồng uỷ quyền là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên được uỷ quyền có nghĩa vụ thực hiện công việc nhân danh bên uỷ quyền, bên uỷ quyền chỉ phải trả thù lao nếu có thoả thuận hoặc pháp luật có quy định."

Tuy nhiên, một sai lầm phổ biến là nhiều người cho rằng việc gì cũng có thể ủy quyền. Thực tế, pháp luật Việt Nam nghiêm cấm ủy quyền trong một số trường hợp mang tính nhân thân gắn liền với chủ thể.

Những trường hợp 'cấm' ủy quyền bạn cần biết

Dù hợp đồng ủy quyền mang lại sự tiện lợi, nhưng có 03 giao dịch quan trọng mà các bên bắt buộc phải tự mình thực hiện:

• Đăng ký kết hôn: Theo khoản 1 Điều 18 Luật Hộ tịch 2014, nam nữ phải cùng có mặt và tự mình ký vào Sổ hộ tịch.
• Ly hôn: Tòa án yêu cầu sự có mặt trực tiếp của vợ chồng để xem xét yếu tố tự nguyện. Bạn có thể ủy quyền nộp hồ sơ nhưng không thể ủy quyền cho người khác "ly hôn thay" tại phiên tòa.
• Lập di chúc: Điều 56 Luật Công chứng 2014 quy định người lập di chúc phải tự mình yêu cầu công chứng để đảm bảo tính minh mẫn và tự nguyện.

Khi nào hợp đồng ủy quyền bị tuyên vô hiệu?

Vì là một giao dịch dân sự, hợp đồng ủy quyền sẽ bị vô hiệu nếu vi phạm các điều kiện quy định từ Điều 122 đến Điều 129 Bộ luật Dân sự 2015. Dưới đây là những lý do phổ biến nhất:

1. Giả tạo để che giấu giao dịch khác

Đây là trường hợp nhức nhối nhất trong giao dịch bất động sản. Các bên thường lập hợp đồng ủy quyền định đoạt nhà đất thay vì hợp đồng mua bán để "trốn thuế" hoặc lách luật. Khi có tranh chấp, Tòa án sẽ tuyên hợp đồng ủy quyền này vô hiệu do giả tạo.

2. Vi phạm hình thức bắt buộc

Một số loại ủy quyền bắt buộc phải công chứng. Ví dụ, theo khoản 2 Điều 96 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, thỏa thuận ủy quyền mang thai hộ phải được lập thành văn bản có công chứng. Nếu chỉ viết tay, hợp đồng này sẽ không có giá trị pháp lý.

3. Chủ thể không đảm bảo năng lực hành vi

Nếu tại thời điểm ký kết, một trong các bên bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép hoặc đang trong tình trạng không nhận thức được hành vi (do say rượu, sử dụng chất kích thích...), hợp đồng đó hoàn toàn có thể bị yêu cầu tuyên vô hiệu.

Hệ quả đau xót khi hợp đồng vô hiệu

Khi bị tuyên vô hiệu, hợp đồng ủy quyền không làm phát sinh, thay đổi hay chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự của các bên kể từ thời điểm xác lập. Các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận. Điều này cực kỳ nguy hiểm nếu bên được ủy quyền đã thực hiện xong các giao dịch với bên thứ ba, dẫn đến một chuỗi tranh chấp pháp lý phức tạp và kéo dài.

Để tránh những rủi ro đáng tiếc, người dân cần tìm hiểu kỹ quy định của Bộ luật Dân sự 2015 và các luật chuyên ngành trước khi đặt bút ký vào bất kỳ văn bản ủy quyền nào.