Trong thực tế đời sống, việc cầm cố tài sản tại các tiệm cầm đồ là một giao dịch dân sự diễn ra hết sức phổ biến. Tuy nhiên, không ít trường hợp các bên khi thiết lập hợp đồng lại "quên" hoặc cố tình không ghi rõ mức lãi suất cụ thể vào văn bản. Điều này dẫn đến tâm lý lo lắng cho người đi cầm đồ: Liệu hợp đồng đó có giá trị pháp lý hay không? Nếu có tranh chấp, lãi suất sẽ được tính như thế nào? Dưới đây là phân tích chuyên sâu dựa trên các quy định của pháp luật dân sự hiện hành tại thời điểm đầu năm 2023.

Ký kết hợp đồng cầm cố tài sản là giao dịch dân sự quan trọng (ảnh minh họa)

1. Hợp đồng cầm đồ không ghi lãi suất có bị vô hiệu?

Để xác định một hợp đồng có giá trị pháp lý hay không, chúng ta cần căn cứ vào các điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự. Theo quy định tại Điều 401 Bộ luật Dân sự 2015 về hiệu lực của hợp đồng:

“1. Hợp đồng được giao kết hợp pháp có hiệu lực từ thời điểm giao kết, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật liên quan có quy định khác.

2. Từ thời điểm hợp đồng có hiệu lực, các bên phải thực hiện quyền và nghĩa vụ đối với nhau theo cam kết. Hợp đồng chỉ có thể bị sửa đổi hoặc hủy bỏ theo thỏa thuận của các bên hoặc theo quy định của pháp luật.”

Như vậy, pháp luật tôn trọng quyền tự do thỏa thuận của các bên. Việc hợp đồng cầm đồ không ghi lãi suất không làm cho hợp đồng bị vô hiệu. Hợp đồng vẫn có giá trị pháp lý ràng buộc các bên về nghĩa vụ trả nợ gốc và bảo quản tài sản cầm cố. Lãi suất chỉ là một trong những nội dung thỏa thuận của hợp đồng vay tài sản (cầm cố là biện pháp bảo đảm cho khoản vay đó).

2. Cách xác định lãi suất khi hợp đồng không ghi rõ

Đây là nội dung quan trọng nhất mà người dân cần lưu ý. Khi các bên có thỏa thuận về việc trả lãi nhưng lại không ghi con số cụ thể hoặc không ghi vào hợp đồng dẫn đến tranh chấp, pháp luật đã có cơ chế giải quyết rõ ràng tại Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015.

Tài sản cầm cố và các chứng từ liên quan cần được minh bạch (ảnh minh họa)

Cụ thể, mức lãi suất được quy định như sau:

• Mức trần lãi suất: Lãi suất vay do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác.
• Trường hợp có tranh chấp: Theo khoản 2 Điều 468, nếu các bên có thỏa thuận về việc trả lãi, nhưng không xác định rõ lãi suất và có tranh chấp thì lãi suất được xác định bằng 50% mức lãi suất giới hạn (tức là 10%/năm) tại thời điểm trả nợ.

Do đó, nếu tiệm cầm đồ tự ý áp đặt mức lãi suất "cắt cổ" mà không có bằng chứng về sự thỏa thuận trước đó trong hợp đồng, người đi cầm đồ hoàn toàn có quyền yêu cầu áp dụng mức lãi suất theo quy định pháp luật nêu trên.

3. Những rủi ro pháp lý cần tránh khi đi cầm đồ

Mặc dù hợp đồng không ghi lãi suất vẫn có giá trị, nhưng để bảo vệ quyền lợi tối ưu, người dân nên thực hiện các bước sau:

Kiểm tra kỹ nội dung hợp đồng

Đảm bảo các thông tin về tài sản (tình trạng, số khung, số máy...), số tiền vay, thời hạn trả nợ và đặc biệt là lãi suất phải được ghi rõ ràng bằng con số và chữ.

Lưu giữ bản sao hợp đồng

Tuyệt đối không để chủ tiệm cầm đồ giữ hết các bản chính hợp đồng. Đây là bằng chứng duy nhất để bạn bảo vệ mình khi có tranh chấp xảy ra.

Cảnh giác với các loại phí "ẩn"

Nhiều cơ sở cầm đồ lách luật bằng cách để lãi suất thấp nhưng lại thu thêm các loại phí như: phí lưu kho, phí bảo hiểm tài sản, phí quản lý... Tổng các loại phí này cộng với lãi suất nếu vượt quá 20%/năm thì có thể coi là vi phạm quy định về trần lãi suất.

Tóm lại, giá trị pháp lý của hợp đồng cầm đồ không phụ thuộc vào việc có ghi lãi suất hay không. Tuy nhiên, để tránh những rắc rối không đáng có và nguy cơ bị ép lãi suất cao, việc minh bạch hóa mọi điều khoản ngay từ đầu là vô cùng cần thiết.

Hy vọng bài viết này đã cung cấp cho bạn cái nhìn rõ nét về quy định pháp luật liên quan đến hợp đồng cầm đồ. Nếu bạn đang gặp vướng mắc trong các giao dịch dân sự, hãy liên hệ với các chuyên gia pháp lý để được tư vấn chi tiết nhất.