Việc đăng ký thường trú là quyền và nghĩa vụ của mỗi công dân để xác lập nơi cư trú ổn định, lâu dài. Tuy nhiên, do không đủ điều kiện theo quy định của pháp luật, không ít trường hợp đã tìm cách "lách luật" bằng cách giả mạo giấy tờ hoặc khai báo thông tin sai sự thật. Đây là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, có thể dẫn đến những hậu quả pháp lý nặng nề.

1. Điều kiện đăng ký thường trú tại các thành phố lớn năm 2019

Tại thời điểm năm 2019, việc đăng ký thường trú tại các thành phố trực thuộc Trung ương (như TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội) được kiểm soát khá chặt chẽ. Theo quy định tại Điều 20 Luật Cư trú 2006 (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật cư trú sửa đổi năm 2013), công dân muốn nhập hộ khẩu phải đáp ứng các điều kiện cụ thể:

• Trường hợp có chỗ ở hợp pháp: Phải có thời gian tạm trú liên tục tại thành phố đó từ một năm trở lên (đối với huyện, thị xã) hoặc từ hai năm trở lên (đối với quận).
• Trường hợp nhập nhờ hộ khẩu: Được chủ hộ đồng ý cho nhập vào sổ hộ khẩu nếu có quan hệ gia đình (vợ về với chồng, con về với cha mẹ, ông bà về với cháu...) hoặc là người hết tuổi lao động, người khuyết tật về ở với người thân.
• Trường hợp điều động, tuyển dụng: Người làm việc tại cơ quan nhà nước hoặc theo chế độ hợp đồng không xác định thời hạn có chỗ ở hợp pháp.

Đặc biệt, đối với trường hợp thuê, mượn, ở nhờ, công dân còn phải đảm bảo điều kiện về diện tích bình quân theo quy định của Hội đồng nhân dân thành phố và được chủ nhà đồng ý bằng văn bản.

2. Mức xử phạt hành chính đối với hành vi giả mạo điều kiện cư trú

Nhiều người vì muốn nhanh chóng có hộ khẩu để cho con đi học hoặc làm các thủ tục hành chính khác đã bất chấp làm giả giấy tờ nhà đất, hợp đồng thuê nhà hoặc khai khống thời gian tạm trú. Hành vi này nếu bị phát hiện sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định về an ninh trật tự.

Căn cứ vào điểm b khoản 3 Điều 8 Nghị định 167/2013/NĐ-CP, mức phạt được quy định như sau:

"3. Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 4.000.000 đồng đối với một trong những hành vi sau đây: ... b) Làm giả sổ hộ khẩu, sổ tạm trú hoặc giả mạo điều kiện để được đăng ký thường trú;"

Ngoài việc bị phạt tiền, người vi phạm còn bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung là tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm (giấy tờ giả, sổ hộ khẩu giả). Đồng thời, các thông tin đăng ký dựa trên sự giả mạo sẽ bị cơ quan có thẩm quyền hủy bỏ.

3. Nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Nếu hành vi giả mạo có tính chất nghiêm trọng, ví dụ như thuê người làm giả con dấu của cơ quan nhà nước hoặc sử dụng các loại giấy tờ giả mạo tinh vi để lừa dối cơ quan chức năng, người vi phạm có thể đối mặt với án tù.

Theo quy định tại Điều 341 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) về Tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức; tội sử dụng con dấu hoặc tài liệu giả của cơ quan, tổ chức, mức hình phạt thấp nhất là phạt tiền từ 30 triệu đồng đến 100 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 02 năm. Nếu phạm tội có tổ chức hoặc thu lợi bất chính lớn, mức án có thể lên đến 07 năm tù.

Lời khuyên pháp lý

Để đảm bảo quyền lợi hợp pháp và tránh những rắc rối không đáng có, công dân nên thực hiện thủ tục đăng ký cư trú một cách trung thực. Nếu gặp khó khăn về điều kiện diện tích hoặc thời gian tạm trú, hãy liên hệ với cơ quan Công an cấp xã/phường để được hướng dẫn lộ trình thực hiện đúng luật. Tuyệt đối không nghe theo các dịch vụ "làm hộ khẩu nhanh" không rõ nguồn gốc, bởi cái giá phải trả có thể là sự tự do của chính bạn.