Tai nạn giao thông là điều không ai mong muốn, nhưng khi hậu quả nghiêm trọng xảy ra, đặc biệt là làm chết người, trách nhiệm pháp lý là điều khó tránh khỏi. Trong thực tế, nhiều người lầm tưởng rằng chỉ cần bồi thường thỏa đáng cho gia đình nạn nhân, nhận được sự bãi nại là sẽ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, vấn đề này phức tạp hơn rất nhiều.

1. Gây tai nạn chết người: Khi nào bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Hành vi vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ gây hậu quả nghiêm trọng như làm chết người sẽ bị xử lý theo quy định tại Điều 260 Bộ luật Hình sự 2015 (được sửa đổi bởi khoản 72 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017). Cụ thể:

Điều 260. Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

1. Người nào tham gia giao thông đường bộ mà vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ gây thiệt hại cho người khác thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:

a) Làm chết người;

b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 01 người mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;

c) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121%;

d) Gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng.

...

Như vậy, chỉ cần có hành vi vi phạm quy định về an toàn giao thông (ví dụ: vượt đèn đỏ theo quy định tại khoản 1 Điều 11 Luật Giao thông đường bộ 2008) và trực tiếp gây ra cái chết cho người khác, người điều khiển phương tiện đã đủ yếu tố cấu thành tội phạm hình sự. Mức hình phạt thấp nhất cho trường hợp làm chết 01 người là phạt tiền hoặc phạt tù từ 01 đến 05 năm.

2. Bồi thường xong, gia đình nạn nhân không kiện thì có bị khởi tố?

Đây là thắc mắc phổ biến nhất của người dân. Tuy nhiên, theo quy định tại Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (được sửa đổi bởi khoản 3 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự 2021), chỉ có một số tội danh nhất định mới được khởi tố theo yêu cầu của bị hại.

Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo Điều 260 KHÔNG nằm trong danh sách các tội danh chỉ khởi tố khi có yêu cầu của bị hại. Do đó, dù gia đình nạn nhân đã nhận bồi thường và có đơn bãi nại, rút yêu cầu khởi tố, thì cơ quan chức năng vẫn có quyền và có trách nhiệm khởi tố vụ án, khởi tố bị can nếu có đủ căn cứ pháp lý.

Việc bồi thường và bãi nại chỉ có ý nghĩa trong việc xem xét các tình tiết giảm nhẹ hoặc quyết định mức hình phạt cụ thể, chứ không phải là căn cứ để đình chỉ vụ án ngay lập tức.

3. Vai trò của việc bồi thường trong việc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự

Mặc dù không giúp thoát hoàn toàn trách nhiệm hình sự, nhưng việc chủ động bồi thường thiệt hại là một điểm cộng rất lớn cho người phạm tội khi ra tòa. Theo Điều 51 Bộ luật Hình sự 2015, các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự bao gồm:

Điều 51. Các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự

1. Các tình tiết sau đây là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự:

...

b) Người phạm tội tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả;

s) Người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải;

...

Việc gia đình người phạm tội chủ động thăm hỏi, hỗ trợ chi phí mai táng và bồi thường tổn thất tinh thần cho gia đình nạn nhân được ghi nhận là tình tiết giảm nhẹ tại điểm b khoản 1 Điều này. Nếu người phạm tội có nhiều tình tiết giảm nhẹ, chưa có tiền án tiền sự, và có nơi cư trú rõ ràng, Tòa án có thể xem xét cho hưởng án treo hoặc áp dụng mức hình phạt thấp nhất của khung hình phạt.

Tóm lại, gây tai nạn chết người là một hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Việc bồi thường thiệt hại thể hiện sự ăn năn hối cải và trách nhiệm của người vi phạm, giúp giảm nhẹ hình phạt nhưng không đồng nghĩa với việc được miễn truy cứu trách nhiệm hình sự. Người tham gia giao thông cần tuyệt đối tuân thủ các quy định về an toàn để bảo vệ tính mạng cho bản thân và cộng đồng.