Trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh mẽ như hiện nay (tính đến tháng 7/2021), các vụ việc tranh chấp về xúc phạm danh dự, nhân phẩm ngày càng trở nên phổ biến. Nhiều người khi bị bôi nhọ đã đưa ra những yêu cầu bồi thường lên đến hàng chục, hàng trăm, thậm chí là 1.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, việc xác định mức bồi thường không dựa trên cảm xúc cá nhân mà phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật dân sự.

Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại

Theo quy định tại khoản 1 Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015:

“1. Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác.”

Như vậy, để yêu cầu bồi thường, người bị hại (trong trường hợp này là bà G) phải chứng minh được bà H có hành vi xúc phạm và hành vi đó đã gây ra những thiệt hại thực tế cho mình. Nếu không có căn cứ chứng minh, yêu cầu khởi kiện sẽ khó được Tòa án chấp nhận.

Các khoản bồi thường thiệt hại về danh dự, nhân phẩm, uy tín

Khi danh dự, nhân phẩm bị xâm phạm, mức bồi thường không phải là một con số "trên trời" mà được cấu thành từ các khoản cụ thể theo Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015, bao gồm:

• Chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại: Ví dụ như chi phí lập vi bằng, chi phí đăng tin đính chính, xin lỗi công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng.
• Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút: Nếu việc bị bôi nhọ khiến cá nhân bị mất việc làm hoặc doanh nghiệp bị sụt giảm doanh thu (phải có sổ sách, chứng từ chứng minh).
• Thiệt hại khác do luật quy định.

Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần: Có giới hạn tối đa

Đây thường là phần gây tranh cãi nhất. Pháp luật cho phép các bên tự thỏa thuận về mức tiền bù đắp tổn thất tinh thần. Tuy nhiên, nếu không thỏa thuận được, Tòa án sẽ quyết định nhưng không quá 10 lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.

Tại thời điểm tháng 7/2021, mức lương cơ sở đang được áp dụng theo khoản 2 Điều 3 Nghị định 38/2019/NĐ-CP là 1.490.000 đồng/tháng.

Do đó, mức bồi thường tổn thất tinh thần tối đa mà Tòa án có thể tuyên chỉ là: 1.490.000 x 10 = 14.900.000 đồng.

Tại sao yêu cầu bồi thường 1.000 tỷ đồng là không hợp lý?

Dựa trên các phân tích nêu trên, có thể thấy yêu cầu bồi thường 1.000 tỷ đồng của bà G là hoàn toàn thiếu cơ sở thực tế và pháp lý. Để được bồi thường số tiền lớn như vậy, bà G phải chứng minh được các thiệt hại về vật chất (thu nhập bị mất, chi phí khắc phục...) tương đương với con số đó bằng các hóa đơn, chứng từ hợp lệ. Trong thực tế tố tụng tại Việt Nam, việc chứng minh thiệt hại gián tiếp từ việc bị xúc phạm danh dự dẫn đến mất mát kinh tế hàng nghìn tỷ đồng là cực kỳ khó khăn và gần như chưa có tiền lệ được chấp nhận.

Tòa án sẽ chỉ xem xét bồi thường dựa trên những gì "cân đong đo đếm" được và mức bù đắp tinh thần theo khung luật định. Vì vậy, người dân cần tỉnh táo và tham vấn ý kiến luật sư để đưa ra mức yêu cầu bồi thường phù hợp, tránh việc phải chịu án phí cao cho phần yêu cầu không được Tòa án chấp nhận.