Nghĩa vụ quân sự là nghĩa vụ vẻ vang của công dân phục vụ trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Tuy nhiên, trong thời gian 24 tháng tại ngũ, nhiều chiến sĩ trẻ nảy sinh nguyện vọng lập gia đình. Vậy pháp luật hiện hành (tính đến năm 2018) quy định như thế nào về vấn đề này? Liệu việc đang khoác trên mình bộ quân phục có là rào cản đối với quyền tự do kết hôn?

Nghĩa vụ quân sự và quyền tự do kết hôn của công dân

Theo quy định tại Luật Nghĩa vụ quân sự 2015, nghĩa vụ quân sự bao gồm phục vụ tại ngũ và phục vụ trong ngạch dự bị. Tại Điều 10 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 quy định về các hành vi bị nghiêm cấm như: trốn tránh, chống đối, cản trở việc thực hiện nghĩa vụ quân sự; hối lộ, gian lận... Tuy nhiên, trong danh sách các hành vi bị cấm, không có bất kỳ quy định nào cấm người đang tham gia nghĩa vụ quân sự kết hôn.

Điều này đồng nghĩa với việc quân nhân tại ngũ vẫn có đầy đủ quyền công dân, trong đó có quyền tự do kết hôn theo quy định của pháp luật dân sự và hôn nhân gia đình, miễn là đáp ứng đủ các điều kiện luật định.

Điều kiện để quân nhân được kết hôn theo Luật Hôn nhân và Gia đình 2014

Mặc dù không bị cấm, nhưng để việc kết hôn có hiệu lực pháp lý, quân nhân phải tuân thủ nghiêm ngặt các điều kiện quy định tại Điều 8 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014. Cụ thể:

"1. Nam, nữ kết hôn với nhau phải tuân theo các điều kiện sau đây:
a) Nam từ đủ 20 tuổi trở lên, nữ từ đủ 18 tuổi trở lên;
b) Việc kết hôn do nam và nữ tự nguyện quyết định;
c) Không bị mất năng lực hành vi dân sự;
d) Việc kết hôn không thuộc một trong các trường hợp cấm kết hôn theo quy định tại các điểm a, b, c và d khoản 2 Điều 5 của Luật này."

Vì độ tuổi đăng ký nghĩa vụ quân sự đối với nam giới là từ đủ 18 tuổi (theo Điều 12 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015), nên có trường hợp chiến sĩ nhập ngũ khi mới 18 hoặc 19 tuổi. Trong trường hợp này, dù đang tại ngũ nhưng chiến sĩ vẫn chưa đủ tuổi kết hôn (phải đủ 20 tuổi đối với nam). Do đó, cần lưu ý mốc thời gian để đảm bảo đúng quy định pháp luật.

Chế độ nghỉ phép để tổ chức đám cưới cho hạ sĩ quan, binh sĩ

Một trong những khó khăn lớn nhất của quân nhân khi muốn kết hôn là thời gian và sự có mặt tại địa phương. Để giải quyết vấn đề này, Nghị định 27/2016/NĐ-CP đã quy định rõ về chế độ nghỉ phép.

Cụ thể, tại khoản 1 Điều 3 Nghị định 27/2016/NĐ-CP, hạ sĩ quan, binh sĩ phục vụ tại ngũ từ tháng thứ mười ba trở đi được nghỉ phép hàng năm là 10 ngày (không kể ngày đi và về). Đặc biệt, trong trường hợp kết hôn, quân nhân có thể được giải quyết nghỉ tranh thủ hoặc nghỉ phép đặc biệt tùy theo điều kiện thực tế của đơn vị và sự phê duyệt của chỉ huy cấp có thẩm quyền.

Ngoài ra, nếu gia đình gặp khó khăn đột xuất hoặc có sự kiện trọng đại như kết hôn, quân nhân có thể được nghỉ phép đặc biệt không quá 05 ngày (ngoài chế độ nghỉ phép hàng năm) theo quy định tại khoản 3 Điều 3 Nghị định 27/2016/NĐ-CP.

Thủ tục đăng ký kết hôn khi đang tại ngũ

Về mặt thủ tục, quân nhân đang tại ngũ khi đăng ký kết hôn cần chuẩn bị các giấy tờ sau:

• Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân: Do đơn vị quản lý cấp (thường là cấp Trung đoàn hoặc tương đương trở lên xác nhận). Đây là điểm khác biệt so với công dân bình thường (vốn lấy xác nhận tại UBND xã/phường).
• Tờ khai đăng ký kết hôn: Theo mẫu quy định của Bộ Tư pháp.
• Chứng minh nhân dân/Căn cước công dân hoặc Giấy chứng minh quân nhân.

Sau khi có đầy đủ giấy tờ, quân nhân cùng vợ/chồng tương lai đến UBND xã, phường, thị trấn nơi cư trú của một trong hai bên để thực hiện thủ tục đăng ký kết hôn theo quy định của Luật Hộ tịch.

Kết luận: Pháp luật Việt Nam luôn tạo điều kiện tốt nhất để quân nhân yên tâm công tác và xây dựng hạnh phúc gia đình. Nếu đáp ứng đủ điều kiện về độ tuổi, sự tự nguyện và không vi phạm các điều cấm, các chiến sĩ hoàn toàn có thể kết hôn ngay cả khi đang thực hiện nghĩa vụ quân sự vẻ vang với Tổ quốc.