Quyền hưởng di sản của người chưa thành niên: Luật quy định thế nào?

Trong thực tế, không hiếm trường hợp người để lại di sản qua đời khi con cái hoặc cháu chắt vẫn còn ở độ tuổi chưa thành niên. Câu hỏi đặt ra là liệu những đối tượng này có đủ tư cách pháp lý để nhận tài sản hay phải chờ đến khi đủ 18 tuổi? Để trả lời vấn đề này, chúng ta cần căn cứ vào các quy định tại Bộ luật Dân sự 2015.

1. Trường hợp thừa kế theo di chúc

Theo quy định tại Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015:

"Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết."

Như vậy, nếu người quá cố đã lập di chúc hợp pháp và chỉ định người dưới 18 tuổi là người thừa kế, thì ý nguyện này hoàn toàn được pháp luật bảo vệ. Tuy nhiên, do người chưa thành niên chưa có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, việc thực hiện các giao dịch liên quan đến di sản (đặc biệt là bất động sản) phải tuân thủ quy định về người đại diện.

Cụ thể, Điều 21 Bộ luật Dân sự 2015 phân loại như sau:

• Dưới 06 tuổi: Mọi giao dịch phải thông qua người đại diện theo pháp luật.
• Từ 06 đến dưới 15 tuổi: Cần sự đồng ý của người đại diện khi xác lập, thực hiện giao dịch.
• Từ 15 đến dưới 18 tuổi: Có thể tự mình thực hiện giao dịch, trừ các giao dịch liên quan đến bất động sản hoặc động sản phải đăng ký quyền sở hữu.

Đặc biệt, pháp luật còn bảo vệ quyền lợi tối đa cho con chưa thành niên thông qua quy định về "Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc". Theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, con chưa thành niên vẫn được hưởng phần di sản bằng 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật, ngay cả khi họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn 2/3 suất đó.

2. Trường hợp thừa kế theo pháp luật

Nếu không có di chúc, di sản sẽ được chia theo các hàng thừa kế quy định tại khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015. Trong đó, con đẻ và con nuôi của người chết thuộc hàng thừa kế thứ nhất.

Pháp luật không phân biệt người thừa kế là người thành niên hay chưa thành niên. Chỉ cần đáp ứng điều kiện tại Điều 613 Bộ luật Dân sự 2015 (còn sống vào thời điểm mở thừa kế hoặc sinh ra và còn sống sau thời điểm mở thừa kế nhưng đã thành thai trước khi người để lại di sản chết), người dưới 18 tuổi hoàn toàn có quyền nhận di sản tương đương với các thành viên khác trong cùng hàng thừa kế.

3. Thủ tục nhận di sản cho người dưới 18 tuổi

Quy trình thực hiện thủ tục khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản cho người chưa thành niên gồm các bước cơ bản sau:

1. Chuẩn bị hồ sơ: Bao gồm giấy chứng tử của người để lại di sản, giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tài sản (Sổ đỏ, đăng ký xe...), giấy khai sinh của người thừa kế và giấy tờ tùy thân của người đại diện/giám hộ.
2. Thực hiện tại tổ chức hành nghề công chứng: Người đại diện theo pháp luật (cha, mẹ hoặc người giám hộ) sẽ thay mặt người chưa thành niên thực hiện các thủ tục ký kết văn bản tại Văn phòng công chứng.
3. Niêm yết công khai: Việc thụ lý văn bản thỏa thuận phân chia di sản phải được niêm yết tại UBND cấp xã nơi thường trú cuối cùng của người để lại di sản trong thời hạn 15 ngày để đảm bảo không có tranh chấp.

Tóm lại, tuổi tác không phải là rào cản đối với quyền hưởng di sản. Tuy nhiên, để đảm bảo quyền lợi tốt nhất cho người chưa thành niên, sự đồng hành của người giám hộ và sự tư vấn từ các chuyên gia pháp lý là vô cùng cần thiết.