Hoạt động thỉnh giảng đóng vai trò cực kỳ quan trọng đối với các cơ sở giáo dục hiện nay, giúp huy động tri thức, kinh nghiệm thực tiễn từ các chuyên gia, nhà khoa học, cán bộ quản lý vào công tác đào tạo. Tuy nhiên, việc thực hiện chế độ tiền lương, thù lao, xác định định mức giờ dạy cũng như quyền hạn và nghĩa vụ của nhà giáo thỉnh giảng đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt theo khung pháp lý chuẩn mực.

Bài viết dưới đây sẽ phân tích chuyên sâu các khía cạnh pháp lý quan trọng liên quan đến chế độ của giáo viên thỉnh giảng được ban hành mới nhất.

1. Mức lương và thù lao của giáo viên thỉnh giảng được tính và chi trả như thế nào?

Căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 12 Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT, chế độ tài chính và thù lao giảng dạy của nhà giáo thỉnh giảng được điều chỉnh dựa trên cơ chế thỏa thuận bình đẳng, gắn liền với hợp đồng giao kết giữa các bên:

Điều 12. Quyền, trách nhiệm và chế độ đối với nhà giáo thỉnh giảng

1. Tiền lương hoặc thù lao và các quyền lợi khác thực hiện theo thỏa thuận trong hợp đồng lao động và theo quy định của pháp luật; việc chi trả tiền lương hoặc thù lao, thực hiện nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân và các nghĩa vụ tài chính khác có liên quan được thực hiện theo quy định của pháp luật về tài chính, thuế.

Theo đó, khác với giáo viên, giảng viên cơ hữu được hưởng lương theo ngạch, bậc, chức danh nghề nghiệp hoặc thang bảng lương cố định của cơ sở công lập, tiền lương hoặc thù lao của giáo viên thỉnh giảng mang tính chất linh hoạt và tự do thỏa thuận hơn:

• Thỏa thuận hợp đồng: Mức thù lao mỗi giờ dạy, tiết dạy hoặc trọn gói cho cả học phần/môn học do cơ sở thỉnh giảng và nhà giáo thống nhất, phù hợp với uy tín, học hàm, học vị, trình độ chuyên môn của giáo viên cũng như khả năng tài chính của đơn vị.
• Khấu trừ thuế và nghĩa vụ tài chính: Cơ sở giáo dục có trách nhiệm khấu trừ thuế thu nhập cá nhân (TNCN) theo quy định đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công (thông thường là khấu trừ 10% đối với hợp đồng thỉnh giảng dưới 3 tháng hoặc không ký hợp đồng lao động dài hạn) trước khi chi trả thù lao cho giáo viên.

Ví dụ thực tế: Một chuyên gia cao cấp được mời thỉnh giảng 30 tiết cho khóa đào tạo thạc sĩ tại một trường đại học công lập. Hai bên thỏa thuận mức thù lao là 500.000 đồng/tiết. Tổng thù lao chưa thuế là 15.000.000 đồng. Nhà trường sẽ khấu trừ 10% thuế TNCN (1.500.000 đồng) và thực hiện chi trả thực nhận 13.500.000 đồng kèm chứng từ khấu trừ thuế hợp lệ cho nhà giáo.

2. Quyền lợi và nghĩa vụ pháp lý của nhà giáo thỉnh giảng

Chi tiết quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều 12 Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT chỉ rõ hệ thống quyền hạn đi đôi với trách nhiệm vô cùng chặt chẽ đối với đội ngũ thỉnh giảng.

a) Những quyền lợi vượt trội dành cho nhà giáo thỉnh giảng

• Đảm bảo về mặt tài chính: Nhận đầy đủ tiền lương, thù lao và các chế độ đãi ngộ theo thỏa thuận cam kết trong hợp đồng đúng hạn.
• Phát triển chuyên môn: Được tham gia các buổi sinh hoạt chuyên môn, hội thảo nghiệp vụ, nghiên cứu khoa học và tiếp cận hệ thống trang thiết bị, tài liệu giảng dạy tiên tiến của cơ sở giáo dục.
• Cơ hội phát triển danh tiếng & học hàm: Được cơ sở thỉnh giảng xem xét hỗ trợ, bổ nhiệm chức danh Giáo sư, Phó Giáo sư khi đáp ứng đủ tiêu chuẩn pháp lý; được ghi nhận khen thưởng hoặc đề nghị cơ quan gốc ghi nhận thành tích thi đua hàng năm.
• Quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng: Được quyền chấm dứt hợp đồng đúng quy định pháp luật khi phát sinh lý do chính đáng hoặc cơ sở giáo dục vi phạm cam kết.

b) Trách nhiệm & ràng buộc pháp lý bắt buộc

Song song với quyền lợi, pháp luật cũng đưa ra những yêu cầu rất khắt khe đối với nhà giáo thỉnh giảng:

• Bảo đảm chất lượng chuyên môn & đạo đức: Giảng dạy đúng khung chương trình, tuân thủ liêm chính khoa học, quy tắc ứng xử của nhà giáo theo quy định tại Luật Nhà giáo 2025.
• Đảm bảo hoàn thành nhiệm vụ tại cơ quan chính: Nếu nhà giáo là cán bộ, công chức, viên chức, việc thỉnh giảng không được làm ảnh hưởng đến hiệu quả công việc chính. Khi thỉnh giảng ngoài giờ hành chính hoặc theo văn bản cử công tác, không nhất thiết phải báo cáo bằng văn bản trước cho người đứng đầu trừ khi quy chế nội bộ yêu cầu.
• Bảo mật thông tin: Giữ bí mật tuyệt đối về dữ liệu bài thi, đáp án, ngân hàng câu hỏi, kết quả đánh giá học viên và các tài liệu nội bộ khác.
• Bồi thường thiệt hại & xử lý kỷ luật: Phải bồi hoàn chi phí, bồi thường thiệt hại nếu gây ra sai sót chuyên môn nghiêm trọng hoặc đơn phương chấm dứt hợp đồng trái luật làm đứt gãy kế hoạch đào tạo. Trường hợp gian lận hồ sơ hoặc vi phạm nghiêm trọng sẽ bị thu hồi thù lao, hủy kết quả giảng dạy và xử lý kỷ luật tại cơ quan chủ quản.

3. Quy định về định mức giờ dạy đối với giáo viên thỉnh giảng

Để tránh tình trạng quá tải hoặc chạy theo số lượng ảnh hưởng chất lượng giáo dục, Điều 10 Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT đã đề ra ranh giới rõ ràng về định mức giờ thỉnh giảng:

• Giới hạn trần theo năm học: Tổng số giờ giảng dạy thỉnh giảng của một nhà giáo trong 01 năm học không được vượt quá định mức giờ giảng và giờ làm thêm áp dụng cho nhà giáo cơ hữu đảm nhận cùng nhiệm vụ.
• Tuân thủ pháp luật lao động: Nhà giáo đang công tác tại các cơ quan, đơn vị phải bảo đảm tổng thời gian làm việc chính thức cộng với thời gian thỉnh giảng không được vượt quá trần giờ làm việc, giờ làm thêm quy định tại Bộ luật Lao động 2019.
• Thẩm quyền của Hiệu trưởng/Người đứng đầu: Căn cứ tình hình thực tế và năng lực của từng nhà giáo, người đứng đầu cơ sở giáo dục sẽ quyết định số giờ thỉnh giảng chi tiết trong hợp đồng nhằm đảm bảo chất lượng giảng dạy cao nhất.

Tóm lại, quy định về tiền lương, thù lao cũng như định mức giờ dạy của giáo viên thỉnh giảng theo Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT vừa bảo đảm tính linh hoạt, tôn trọng thỏa thuận hợp đồng, vừa siết chặt kỷ cương chuyên môn và trách nhiệm pháp lý. Điều này đòi hỏi cả cơ sở thỉnh giảng và nhà giáo cần nắm vững để ký kết, thực hiện hợp đồng đúng pháp luật.