Việc bảo vệ quyền lợi, danh dự và đặc biệt là tâm lý cho người chưa thành niên trong các vụ án hình sự, đặc biệt là các vụ án xâm hại tình dục, luôn là vấn đề được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm. Nhằm cụ thể hóa các nguyên tắc nhân văn của Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024, Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Thông tư 14/2025/TT-TANDTC (chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2026). Văn bản này đưa ra những quy định mang tính đột phá, nhân văn sâu sắc nhằm giảm thiểu tối đa những tổn thương thứ cấp cho các em trong quá trình tố tụng tại Tòa án.

Bắt buộc xét xử kín trong các vụ án xâm hại tình dục trẻ em

Một trong những điểm đáng chú ý nhất tại khoản 3 Điều 7 Thông tư 14/2025/TT-TANDTC chính là quy định nghiêm ngặt về hình thức xét xử. Theo đó, đối với các vụ án hình sự mà người chưa thành niên là bị hại bị xâm hại tình dục, bị bạo hành hoặc bị mua bán, Tòa án bắt buộc phải xét xử kín.

Quy định này nhằm đảm bảo bí mật đời tư tuyệt đối, tránh cho các em phải đối mặt với áp lực khủng khiếp từ dư luận, những câu hỏi nhạy cảm trước đám đông và những ánh nhìn soi mói của xã hội. Điều này giúp các em dễ dàng hơn trong việc phục hồi tâm lý và tái hòa nhập cộng đồng sau này. Đối với các vụ án khác, nếu người chưa thành niên hoặc người đại diện hợp pháp của họ có yêu cầu để giữ bí mật đời tư, bảo vệ người chưa thành niên thì Tòa án cũng có thể xem xét quyết định xét xử kín nhưng phải tuyên án công khai theo quy định của pháp luật.

"Vụ án hình sự có người chưa thành niên là bị hại bị xâm hại tình dục, bị bạo hành hoặc bị mua bán thì Tòa án phải xét xử kín; đối với những vụ án khác có yêu cầu của người chưa thành niên là bị hại, người đại diện hợp pháp của họ hoặc để giữ bí mật đời tư, bảo vệ người chưa thành niên thì Tòa án cũng có thể xét xử kín nhưng phải tuyên án công khai theo quy định của pháp luật."

Cách ly bị hại với bị cáo để tránh gây áp lực tâm lý

Để bảo vệ tối đa tâm lý cho trẻ, tránh việc các em bị hoảng loạn khi phải đối diện trực tiếp với kẻ phạm tội, khoản 4 Điều 7 Thông tư 14/2025/TT-TANDTC quy định rõ về việc bố trí phòng xử án. Trong trường hợp người chưa thành niên tham gia phiên tòa tại Tòa án hoặc phiên tòa trực tuyến tại cùng điểm cầu với bị cáo, Tòa án phải bố trí họ ngồi ở phòng cách ly hoặc khu vực ngăn cách riêng biệt với bị cáo.

Tại khu vực cách ly này, các em vẫn được đảm bảo theo dõi đầy đủ diễn biến phiên tòa thông qua các thiết bị truyền hình trực tuyến để thực hiện quyền và nghĩa vụ tố tụng của mình, nhưng hoàn toàn không phải đối mặt trực tiếp với bị cáo. Bên cạnh các em luôn có sự đồng hành, hỗ trợ của người đại diện hợp pháp, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chuyên gia tâm lý, y tế hoặc cán bộ xã hội để kịp thời trấn an, giúp các em giữ được sự bình tĩnh.

Thái độ thân thiện và sự thấu cảm của Thẩm phán chủ tọa

Không chỉ dừng lại ở việc thay đổi không gian vật lý, khoản 5 Điều 7 Thông tư 14/2025/TT-TANDTC và các quy định liên quan còn đặt ra yêu cầu rất cao về kỹ năng và thái độ của người tiến hành tố tụng. Khi xét hỏi người chưa thành niên là bị hại, Thẩm phán chủ tọa phiên tòa phải có thái độ thân thiện, nhẹ nhàng, sử dụng ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu, phù hợp với lứa tuổi, giới tính, khả năng nhận thức và mức độ trưởng thành của các em.

Đặc biệt, Thẩm phán có trách nhiệm tạm dừng ngay việc xét hỏi nếu thấy trẻ có dấu hiệu mệt mỏi, căng thẳng hoặc hoảng sợ. Phiên tòa có thể được điều chỉnh thời gian nghỉ ngơi linh hoạt, phù hợp với mức độ tập trung của người chưa thành niên. Đây là bước tiến lớn trong việc xây dựng một hệ thống tư pháp thân thiện, lấy con người làm trung tâm, đặc biệt là đối tượng yếu thế như trẻ em.

Tạo điều kiện cho trẻ làm quen với phòng xử án trước khi xét xử

Một điểm cực kỳ nhân văn khác được quy định tại Điều 6 Thông tư 14/2025/TT-TANDTC là việc tạo điều kiện cho người chưa thành niên làm quen, tiếp xúc với quy trình và thủ tục xét xử trước khi phiên tòa chính thức diễn ra. Cụ thể, trước khi mở phiên tòa, Thẩm phán sẽ tạo điều kiện cho các em và người đại diện hợp pháp đến Tòa án để làm quen với phòng xử án, vị trí ngồi, cũng như được giải thích trước về trình tự, thủ tục bằng ngôn ngữ dễ hiểu nhất.

Sự chuẩn bị chu đáo này giúp xóa bỏ rào cản tâm lý xa lạ, sợ hãi trước không gian uy nghiêm của Tòa án, giúp các em tự tin và ổn định tinh thần hơn khi tham gia phiên tòa thực tế. Đồng thời, theo Điều 5 Thông tư 14/2025/TT-TANDTC, Tòa án có trách nhiệm thông báo rõ ràng về quyền nhờ người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp (như Luật sư, Trợ giúp viên pháp lý) để đồng hành cùng các em trong suốt quá trình giải quyết vụ án.

Việc triển khai đồng bộ các quy định này từ đầu năm 2026 hứa hẹn sẽ tạo ra một lá chắn vững chắc, bảo vệ tương lai cho những mầm non của đất nước trước những biến cố nghiệt ngã của cuộc đời, thể hiện tinh thần thượng tôn pháp luật gắn liền với tính nhân đạo sâu sắc của nền tư pháp Việt Nam.