Trong cuộc sống hàng ngày, việc bạn bè, người thân từ xa đến thăm và ngủ lại qua đêm là điều hết sức bình thường. Tuy nhiên, không ít trường hợp gia đình chủ nhà cảm thấy bất ngờ, thậm chí bức xúc khi bị lực lượng Công an kiểm tra cư trú vào ban đêm và lập biên bản xử phạt vì lỗi không thông báo lưu trú. Vậy dưới góc độ pháp lý tại thời điểm năm 2019, việc kiểm tra này là đúng quy định hay là hành vi lạm quyền?

Quyền hạn kiểm tra cư trú của lực lượng Công an

Theo quy định tại Điều 26 Thông tư 35/2014/TT-BCA, cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân, Công an xã được giao quản lý cư trú tại địa bàn có quyền kiểm tra trực tiếp hoặc phối hợp kiểm tra việc chấp hành pháp luật về cư trú.

"1. Hình thức kiểm tra cư trú được tiến hành định kỳ, đột xuất, hoặc do yêu cầu phòng, chống tội phạm, giữ gìn an ninh, trật tự."

Như vậy, việc Công an kiểm tra cư trú vào ban đêm, dù là đột xuất, vẫn nằm trong phạm vi quyền hạn được pháp luật cho phép nhằm đảm bảo an ninh trật tự tại địa phương. Gia đình bạn có trách nhiệm hợp tác và xuất trình các giấy tờ cần thiết khi có yêu cầu kiểm tra hợp pháp.

Nghĩa vụ thông báo lưu trú khi có khách ngủ lại

Dựa trên quy định tại Điều 31 Luật Cư trú (Văn bản hợp nhất năm 2013), lưu trú là việc công dân ở lại một địa điểm ngoài nơi thường trú hoặc nơi tạm trú của mình trong một thời gian nhất định.

Khi có người đến lưu trú, đại diện gia đình hoặc nhà ở tập thể, cơ sở chữa bệnh, khách sạn, nhà nghỉ, cơ sở lưu trú khác có trách nhiệm thông báo việc lưu trú với Công an xã, phường, thị trấn. Cụ thể, theo khoản 2 Điều 21 Thông tư 35/2014/TT-BCA, người đến lưu trú có nghĩa vụ xuất trình một trong các giấy tờ tùy thân như Chứng minh nhân dân, Hộ chiếu hoặc giấy tờ có dán ảnh do cơ quan có thẩm quyền cấp.

Thời gian và phương thức thông báo

• Thời gian: Việc thông báo lưu trú phải được thực hiện trước 23 giờ. Nếu khách đến sau 23 giờ thì thông báo vào sáng ngày hôm sau.
• Phương thức: Có thể thực hiện trực tiếp tại trụ sở Công an, qua điện thoại hoặc qua mạng internet, máy tính nếu địa phương đã triển khai hệ thống này.

Mức xử phạt vi phạm quy định về thông báo lưu trú

Nếu gia đình bạn có khách đến chơi và ngủ lại nhưng không thực hiện nghĩa vụ thông báo lưu trú theo quy định, hành vi này sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính. Căn cứ vào điểm b khoản 1 Điều 8 Nghị định 167/2013/NĐ-CP:

"1. Phạt tiền từ 100.000 đồng đến 300.000 đồng đối với một trong những hành vi sau đây:... b) Không thực hiện đúng quy định về thông báo lưu trú, khai báo tạm vắng;"

Lời khuyên pháp lý: Để tránh những rắc rối không đáng có và đảm bảo quyền lợi cho cả chủ nhà lẫn khách, ngay khi có bạn bè đến ngủ lại, bạn nên chủ động thực hiện thông báo lưu trú với cơ quan Công an sở tại. Việc này không chỉ giúp bạn tuân thủ pháp luật mà còn hỗ trợ cơ quan chức năng quản lý tốt an ninh trật tự tại khu dân cư.