Trong quan hệ lao động, nghỉ phép năm là một trong những quyền lợi quan trọng nhất giúp người lao động tái tạo sức lao động. Tuy nhiên, một hiểu lầm khá phổ biến hiện nay là chỉ khi làm việc đủ 12 tháng trở lên thì mới bắt đầu có quyền nghỉ phép. Thực tế, theo quy định của pháp luật lao động hiện hành (tại thời điểm năm 2020), người lao động làm việc dưới 12 tháng vẫn hoàn toàn có quyền được nghỉ phép năm hoặc được thanh toán bằng tiền nếu chưa nghỉ.

Căn cứ pháp lý về quyền nghỉ phép năm

Quyền nghỉ hằng năm của người lao động được quy định rõ nét tại Bộ luật Lao động 2012. Cụ thể, tại Điều 111 quy định về điều kiện hưởng phép năm như sau:

"1. Người lao động có đủ 12 tháng làm việc cho một người sử dụng lao động thì được nghỉ hằng năm, hưởng nguyên lương theo hợp đồng lao động như sau:
a) 12 ngày làm việc đối với người làm công việc trong điều kiện bình thường;
b) 14 ngày làm việc đối với người làm công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc người làm việc ở những nơi có điều kiện sinh sống khắc nghiệt theo danh mục do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì phối hợp với Bộ Y tế ban hành hoặc lao động chưa thành niên hoặc lao động là người khuyết tật;
c) 16 ngày làm việc đối với người làm công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc người làm việc ở những nơi có điều kiện sinh sống đặc biệt khắc nghiệt theo danh mục do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì phối hợp với Bộ Y tế ban hành."

Quy định trên nêu rõ tiêu chuẩn cho người làm đủ 12 tháng. Vậy đối với những người chưa đủ thâm niên này thì sao? Câu trả lời nằm ở Điều 114 của Bộ luật này:

"2. Người lao động có dưới 12 tháng làm việc thì thời gian nghỉ hằng năm được tính theo tỷ lệ tương ứng với số thời gian làm việc. Trường hợp không nghỉ thì được thanh toán bằng tiền."

Như vậy, pháp luật không hề bỏ quên nhóm đối tượng lao động mới gia nhập doanh nghiệp. Quyền lợi của họ được bảo đảm dựa trên nguyên tắc tỷ lệ thuận với thời gian cống hiến thực tế.

Cách tính số ngày nghỉ phép năm cho người làm việc dưới 12 tháng

Để cụ thể hóa cách tính "tỷ lệ tương ứng", Chính phủ đã ban hành Nghị định 45/2013/NĐ-CP. Tại Điều 7 của Nghị định này, công thức tính được xác lập như sau:

Số ngày nghỉ phép = [(Số ngày nghỉ hằng năm + Số ngày nghỉ tăng thêm theo thâm niên (nếu có)) / 12 tháng] x Số tháng làm việc thực tế

Lưu ý về quy tắc làm tròn: Kết quả phép tính trên sẽ được lấy tròn số hàng đơn vị. Nếu phần thập phân lớn hơn hoặc bằng 0,5 thì được làm tròn lên 1 đơn vị. Đây là một quy định có lợi cho người lao động, giúp họ không bị thiệt thòi khi số tháng làm việc lẻ.

Thời gian thử việc có được tính để hưởng phép năm?

Đây là câu hỏi mà rất nhiều người quan tâm khi bắt đầu một công việc mới. Theo khoản 2 Điều 6 Nghị định 45/2013/NĐ-CP, thời gian thử việc theo hợp đồng lao động sau đó làm việc cho người sử dụng lao động được coi là thời gian làm việc để tính số ngày nghỉ hằng năm.

Ví dụ thực tế: Giả sử bạn bắt đầu thử việc 2 tháng (tháng 11 và tháng 12 năm 2019). Sau đó, từ ngày 01/01/2020, bạn chính thức ký hợp đồng lao động. Như vậy, thời gian 2 tháng thử việc cuối năm 2019 vẫn được tính là thời gian làm việc thực tế để hưởng phép năm. Áp dụng công thức: (12 ngày / 12 tháng) x 2 tháng = 2 ngày phép cho năm 2019.

Lời khuyên cho người lao động

Người lao động nên chủ động theo dõi thời gian làm việc của mình và đối chiếu với bảng lương hoặc hệ thống quản lý nhân sự của công ty. Trong trường hợp cần nghỉ phép để giải quyết việc riêng hoặc kết hợp với các kỳ nghỉ lễ (như Tết Dương lịch, Tết Nguyên đán), bạn hoàn toàn có thể thỏa thuận với người sử dụng lao động để sử dụng số ngày phép đã tích lũy được.

Nếu doanh nghiệp không giải quyết ngày nghỉ phép hoặc không thanh toán bằng tiền cho những ngày phép chưa nghỉ khi chấm dứt hợp đồng lao động, người lao động có quyền yêu cầu công đoàn cơ sở can thiệp hoặc khiếu nại lên cơ quan quản lý lao động địa phương để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.

Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về quyền lợi nghỉ phép năm khi làm việc dưới 12 tháng. Việc nắm vững luật pháp không chỉ giúp bạn tự tin hơn trong công việc mà còn đảm bảo sự công bằng, minh bạch trong quan hệ lao động.