Trong thực tế đời sống pháp lý tại Việt Nam, không hiếm trường hợp các cặp vợ chồng khi ly hôn chỉ chú trọng đến việc chấm dứt quan hệ hôn nhân và giành quyền nuôi con mà tạm gác lại việc phân chia tài sản. Tuy nhiên, sau 5 năm, 10 năm hoặc lâu hơn nữa, khi một trong hai bên muốn bán nhà, sang tên đất đai hoặc phát sinh mâu thuẫn mới, câu hỏi đặt ra là: Đã ly hôn nhiều năm thì có còn quyền đòi chia tài sản chung hay không?

Khối tài sản chung vợ chồng được xác định như thế nào?

Để biết mình có quyền yêu cầu phân chia hay không, trước hết cần xác định rõ thế nào là tài sản chung. Theo quy định tại Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, tài sản chung của vợ chồng bao gồm:

• Tài sản do vợ, chồng tạo ra, thu nhập từ lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh trong thời kỳ hôn nhân.
• Hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng và thu nhập hợp pháp khác trong thời kỳ hôn nhân (trừ trường hợp chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân).
• Tài sản mà vợ chồng được thừa kế chung hoặc được tặng cho chung và tài sản khác mà vợ chồng thỏa thuận là tài sản chung.

Đặc biệt, Điều 11 Nghị định 126/2014/NĐ-CP còn làm rõ các khoản thu nhập hợp pháp khác như tiền thưởng, tiền trúng thưởng xổ số, hoặc tài sản xác lập với vật vô chủ, bị chôn giấu... đều được tính vào khối tài sản chung nếu phát sinh trong thời kỳ hôn nhân.

Ly hôn đã lâu có bị 'mất quyền' đòi chia tài sản?

Nhiều người lo ngại rằng sau một thời gian dài không yêu cầu, quyền lợi đối với tài sản sẽ bị mất đi. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành không quy định thời hiệu khởi kiện đối với tranh chấp về quyền sở hữu tài sản. Điều này có nghĩa là, nếu tài sản đó chưa được phân chia và vẫn đang thuộc sở hữu chung, thì dù đã ly hôn bao nhiêu năm, bạn vẫn có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết phân chia.

Theo khoản 1 Điều 7 Thông tư liên tịch 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP, vợ chồng có quyền tự thỏa thuận. Nếu không thỏa thuận được, Tòa án sẽ căn cứ vào các quy định pháp luật để quyết định. Việc không đề cập đến tài sản trong bản án ly hôn trước đó không đồng nghĩa với việc từ bỏ quyền sở hữu.

Nguyên tắc chia tài sản: Không phải lúc nào cũng là 50/50

Mặc dù nguyên tắc cơ bản là chia đôi, nhưng Tòa án sẽ xem xét rất kỹ các yếu tố thực tế để đảm bảo sự công bằng. Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định 4 yếu tố then chốt ảnh hưởng đến tỷ lệ phân chia:

1. Hoàn cảnh của gia đình và của vợ, chồng

Bên nào có hoàn cảnh khó khăn hơn sau khi ly hôn, không có chỗ ở hoặc khả năng lao động hạn chế thường sẽ được xem xét chia phần tài sản lớn hơn để ổn định cuộc sống.

2. Công sức đóng góp vào việc tạo lập, duy trì khối tài sản

Đây là điểm cực kỳ quan trọng. Tòa án sẽ xem xét ai là người đóng góp tài chính nhiều hơn, hoặc ai là người trực tiếp quản lý, tôn tạo tài sản. Đáng chú ý, luật bảo vệ người nội trợ bằng quy định: "Vợ, chồng ở nhà chăm sóc con, gia đình mà không đi làm được tính là lao động có thu nhập tương đương với người đi làm".

3. Bảo vệ lợi ích chính đáng trong sản xuất, kinh doanh

Việc chia tài sản phải đảm bảo cho các bên có điều kiện tiếp tục hoạt động nghề nghiệp để tạo thu nhập. Ví dụ, nếu tài sản là một xưởng sản xuất mà người chồng đang trực tiếp điều hành, Tòa án có thể giao xưởng cho người chồng và yêu cầu người chồng thanh toán giá trị bằng tiền cho người vợ.

4. Lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ vợ chồng

Nếu một bên có lỗi dẫn đến việc ly hôn (như ngoại tình, bạo lực gia đình, phá tán tài sản...), bên đó có thể bị chia ít tài sản hơn như một hình thức chế tài dân sự.

"Trong trường hợp chế độ tài sản của vợ chồng theo luật định thì việc giải quyết tài sản do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì theo yêu cầu của vợ, chồng hoặc của hai vợ chồng, Tòa án giải quyết theo quy định..." (Trích khoản 2 Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014)

Lời khuyên pháp lý cho người trong cuộc

Dù quyền lợi không bị mất đi theo thời gian, nhưng việc để quá lâu mới chia tài sản sẽ gây ra nhiều khó khăn trong việc thu thập chứng cứ, xác định giá trị tài sản tại thời điểm biến động và dễ phát sinh các giao dịch bất hợp pháp từ phía bên kia. Do đó, ngay khi có thể, các bên nên thực hiện thủ tục phân chia tài sản bằng văn bản có công chứng hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Nếu bạn đang gặp vướng mắc về việc chia tài sản sau ly hôn tại thời điểm cuối năm 2020 này, hãy tham khảo ý kiến của các chuyên gia pháp lý để có phương án tối ưu nhất.