Trong thực tế, không ít trường hợp người chồng hoặc người vợ bỏ nhà đi biệt tích nhiều năm không có tin tức, để lại người còn lại trong sự chờ đợi vô vọng và những rào cản pháp lý khi muốn xây dựng hạnh phúc mới. Vậy theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành, khi chồng biệt tích nhiều năm, người vợ cần làm gì để có thể kết hôn hợp pháp với người khác?

Chồng biệt tích bao lâu thì được coi là mất tích?

Trước khi muốn tiến tới một cuộc hôn nhân mới, bước đầu tiên và quan trọng nhất là xác định tình trạng pháp lý của người chồng đã biệt tích. Theo quy định tại Điều 68 Bộ luật Dân sự 2015, một người có thể bị tuyên bố mất tích nếu đáp ứng các điều kiện sau:

"1. Khi một người biệt tích 02 năm liền trở lên, mặc dù đã áp dụng đầy đủ các biện pháp thông báo, tìm kiếm theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự nhưng vẫn không có tin tức xác thực về việc người đó còn sống hay đã chết thì theo yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan, Tòa án có thể tuyên bố người đó mất tích."

Như vậy, nếu chồng bạn đã đi biệt tích từ 02 năm trở lên và bạn đã nỗ lực tìm kiếm nhưng không có kết quả, bạn có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố chồng mình mất tích. Đây là tiền đề pháp lý bắt buộc để giải quyết các quan hệ nhân thân sau đó.

Muốn kết hôn với người khác, phải làm thủ tục ly hôn trước?

Nhiều người lầm tưởng rằng khi Tòa án tuyên bố một người mất tích thì quan hệ hôn nhân đương nhiên chấm dứt. Tuy nhiên, pháp luật quy định rõ ràng tại khoản 2 Điều 56 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 như sau:

"2. Trong trường hợp vợ hoặc chồng của người bị Tòa án tuyên bố mất tích yêu cầu ly hôn thì Tòa án giải quyết cho ly hôn."

Điều này có nghĩa là sau khi có quyết định tuyên bố mất tích của Tòa án, người vợ phải tiếp tục gửi đơn yêu cầu ly hôn. Chỉ khi bản án hoặc quyết định ly hôn của Tòa án có hiệu lực pháp luật, quan hệ hôn nhân cũ mới chính thức chấm dứt. Lúc này, người vợ mới đủ điều kiện về tình trạng hôn nhân để đăng ký kết hôn với người khác.

Quy trình đăng ký kết hôn lần 2 và những lưu ý quan trọng

Sau khi đã hoàn tất thủ tục ly hôn với người chồng mất tích, việc đăng ký kết hôn lần 2 sẽ được thực hiện theo quy định của Luật Hộ tịch 2014 và Nghị định 123/2015/NĐ-CP. Người vợ cần chuẩn bị hồ sơ bao gồm:

• Tờ khai đăng ký kết hôn theo mẫu.
• Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân (do UBND cấp xã nơi thường trú cấp).
• Trích lục bản án hoặc quyết định ly hôn có hiệu lực pháp luật của Tòa án.
• Giấy tờ tùy thân (CCCD/Hộ chiếu) của cả hai bên nam nữ.

Cơ quan có thẩm quyền đăng ký là UBND cấp xã nơi cư trú của một trong hai bên nam, nữ.

Chồng cũ bất ngờ trở về, quyền nuôi con sẽ thuộc về ai?

Một tình huống pháp lý khá phức tạp là nếu sau khi ly hôn và người vợ đã kết hôn mới, người chồng cũ bất ngờ trở về. Về quan hệ hôn nhân, do đã có quyết định ly hôn nên quan hệ này không tự động phục hồi. Tuy nhiên, về quyền nuôi con, người chồng cũ có quyền yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con.

Căn cứ Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, việc thay đổi người trực tiếp nuôi con sẽ được Tòa án xem xét dựa trên lợi ích tốt nhất của đứa trẻ. Nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên, Tòa án bắt buộc phải xem xét nguyện vọng của con. Nếu người vợ vẫn đang nuôi dưỡng con tốt và đảm bảo các điều kiện phát triển cho trẻ, Tòa án thường sẽ ưu tiên giữ nguyên tình trạng hiện tại để tránh xáo trộn tâm lý cho con.

Lời khuyên pháp lý: Khi rơi vào hoàn cảnh chồng biệt tích, người vợ không nên tự ý chung sống như vợ chồng với người khác mà cần thực hiện đầy đủ các bước pháp lý nêu trên để bảo vệ quyền lợi của bản thân và con cái, tránh những rắc rối về tranh chấp tài sản hoặc vi phạm chế độ một vợ một chồng.