Trong hệ thống an sinh xã hội của Việt Nam, chính sách ưu đãi người có công và trợ giúp xã hội cho người khuyết tật là hai trụ cột quan trọng. Tuy nhiên, nhiều gia đình băn khoăn liệu một người vừa là thân nhân liệt sĩ, vừa bị khuyết tật thì có được hưởng đồng thời cả hai khoản trợ cấp hàng tháng hay không? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết dựa trên các quy định pháp luật hiện hành tính đến tháng 4/2024.

Sự giao thoa giữa hai chính sách an sinh xã hội lớn

Tại Việt Nam, việc chăm sóc đời sống cho những người có công với cách mạng và hỗ trợ người yếu thế, đặc biệt là người khuyết tật, luôn là ưu tiên hàng đầu. Theo quy định tại Luật Người khuyết tật 2010, người khuyết tật được định nghĩa như sau:

Người khuyết tật là người bị khiếm khuyết một hoặc nhiều bộ phận cơ thể hoặc bị suy giảm chức năng được biểu hiện dưới dạng tật khiến cho lao động, sinh hoạt, học tập gặp khó khăn.

Trong khi đó, thân nhân liệt sĩ là đối tượng được hưởng các chế độ ưu đãi đặc thù theo Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng 2020. Khi một cá nhân thuộc cả hai nhóm đối tượng này, việc áp dụng pháp luật cần sự đối chiếu kỹ lưỡng để đảm bảo quyền lợi tối ưu nhưng không chồng chéo.

Có được hưởng đồng thời trợ cấp tuất và trợ cấp khuyết tật?

Đây là câu hỏi phổ biến nhất mà các luật sư thường nhận được. Để trả lời, chúng ta cần căn cứ vào quy định về áp dụng pháp luật tại Điều 51 Luật Người khuyết tật 2010. Cụ thể:

1. Người khuyết tật đang hưởng chính sách ưu đãi người có công với cách mạng; đang hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội hàng tháng thì không hưởng chính sách quy định tại khoản 1 Điều 44 của Luật này nhưng được hưởng chính sách quy định tại Luật này nếu pháp luật về người có công với cách mạng hoặc pháp luật về bảo hiểm xã hội chưa quy định.

Như vậy, theo quy định trên, nếu một người đang hưởng trợ cấp tuất hàng tháng (là một phần của chính sách ưu đãi người có công) thì sẽ không được hưởng thêm khoản trợ cấp xã hội hàng tháng dành cho người khuyết tật quy định tại khoản 1 Điều 44 Luật Người khuyết tật 2010.

Tại sao lại có quy định không cho hưởng đồng thời?

Nguyên tắc chung của pháp luật an sinh xã hội là tránh việc chi trả trùng lặp cho cùng một mục đích hỗ trợ đời sống hàng tháng từ ngân sách nhà nước. Trợ cấp tuất hàng tháng cho thân nhân liệt sĩ và trợ cấp xã hội cho người khuyết tật đều có bản chất là khoản hỗ trợ tài chính định kỳ để đảm bảo mức sống tối thiểu.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng người khuyết tật vẫn được hưởng các chính sách khác nếu pháp luật về người có công chưa quy định. Ví dụ: Nếu chính sách ưu đãi người có công chưa bao gồm các hỗ trợ về phương tiện trợ giúp, dụng cụ chỉnh hình hoặc các chương trình phục hồi chức năng đặc thù cho người khuyết tật, thì họ vẫn có quyền tiếp cận các quyền lợi này theo Luật Người khuyết tật.

Những quyền lợi bổ sung không bị cắt bỏ

Mặc dù không được nhận "hai đầu" tiền trợ cấp hàng tháng, nhưng người khuyết tật là thân nhân liệt sĩ vẫn có thể được hưởng các chế độ hỗ trợ khác theo Nghị định 20/2021/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn, bao gồm:

• Cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí: Nếu đối tượng chưa được cấp theo diện người có công.
• Hỗ trợ mai táng phí: Khi đối tượng qua đời, gia đình có thể làm thủ tục nhận hỗ trợ mai táng theo mức quy định cao nhất của một trong hai diện.
• Ưu tiên trong giáo dục, đào tạo và dạy nghề: Các chính sách miễn giảm học phí hoặc hỗ trợ chi phí học tập.

Lời khuyên pháp lý cho gia đình

Gia đình nên chủ động liên hệ với Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội tại địa phương để được rà soát chính xác danh sách đối tượng. Trong trường hợp mức trợ cấp người khuyết tật (nếu có sự thay đổi chính sách trong tương lai) cao hơn mức trợ cấp tuất đang hưởng, người dân có quyền lựa chọn hưởng một chính sách có lợi nhất theo nguyên tắc tại khoản 2 Điều 51 Luật Người khuyết tật 2010.

Việc nắm vững các quy định này không chỉ giúp gia đình đảm bảo quyền lợi hợp pháp mà còn tránh được những rắc rối về thủ tục hành chính khi thực hiện kê khai thông tin đối tượng bảo trợ xã hội.