Trong thực tế tham gia giao thông, không hiếm gặp những tình huống người vi phạm khi thấy bóng dáng lực lượng chức năng đã bất chấp nguy hiểm, tăng ga bỏ chạy. Hành động này không chỉ gây nguy hiểm cho chính người vi phạm mà còn đe dọa an toàn của những người xung quanh. Câu hỏi pháp lý gây tranh cãi nhiều nhất chính là: Cảnh sát giao thông (CSGT) có được truy đuổi người vi phạm không? Nếu việc truy đuổi dẫn đến tai nạn, trách nhiệm thuộc về ai? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết dựa trên các quy định pháp luật mới nhất tính đến tháng 11/2023.

Pháp luật có cấm Cảnh sát giao thông truy đuổi người vi phạm?

Tính đến thời điểm hiện tại, hệ thống pháp luật Việt Nam không có bất kỳ văn bản quy phạm pháp luật nào quy định cấm CSGT truy đuổi người vi phạm giao thông. Ngược lại, việc ngăn chặn hành vi vi phạm là một trong những nhiệm vụ trọng tâm và quyền hạn của lực lượng này để bảo vệ trật tự an toàn xã hội.

Cụ thể, theo quy định tại Điều 87 Luật Giao thông đường bộ 2008, CSGT đường bộ thực hiện việc tuần tra, kiểm soát để kiểm soát người và phương tiện tham gia giao thông; xử lý vi phạm pháp luật về giao thông đường bộ. Việc truy đuổi trong nhiều trường hợp là biện pháp cần thiết để thực hiện nhiệm vụ này.

Đồng thời, điểm a khoản 1 Điều 3 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 cũng nhấn mạnh nguyên tắc cốt lõi:

"Mọi vi phạm hành chính phải được phát hiện, ngăn chặn kịp thời và phải bị xử lý nghiêm minh, mọi hậu quả do vi phạm hành chính gây ra phải được khắc phục theo đúng quy định của pháp luật."

Như vậy, quan điểm cho rằng CSGT không được đuổi theo người vi phạm là hoàn toàn không có căn cứ pháp lý. Tuy nhiên, quyền hạn này không phải là vô hạn mà bị ràng buộc bởi các điều kiện về an toàn và quy trình nghiệp vụ.

Quy trình dừng phương tiện và những giới hạn "đỏ" của việc truy đuổi

Mặc dù có quyền ngăn chặn vi phạm, nhưng việc dừng phương tiện và truy đuổi của CSGT phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về an toàn giao thông và tính mạng con người. Theo Thông tư 32/2023/TT-BCA (có hiệu lực từ ngày 15/09/2023), việc dừng phương tiện giao thông để kiểm soát phải bảo đảm các yêu cầu khắt khe:

• An toàn là trên hết: Đây là yêu cầu quan trọng nhất. Việc dừng phương tiện không được gây nguy hiểm cho người vi phạm, cán bộ thực thi nhiệm vụ và những người tham gia giao thông khác trên đường.
• Đúng quy định pháp luật: CSGT phải sử dụng đúng hiệu lệnh (gậy chỉ huy, còi, loa) hoặc các thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ. Việc truy đuổi chỉ nên thực hiện khi hành vi vi phạm có tính chất nghiêm trọng hoặc có dấu hiệu tội phạm.
• Không gây cản trở giao thông: Vị trí dừng xe phải đảm bảo không gây ùn tắc, không làm gián đoạn dòng phương tiện lưu thông bình thường.

Phương tiện tuần tra chuyên dụng của lực lượng Cảnh sát giao thông (ảnh minh họa)

Trách nhiệm pháp lý khi xảy ra tai nạn trong quá trình truy đuổi

Đây là vấn đề pháp lý nhạy cảm và thường gây tranh cãi. Nếu CSGT truy đuổi người vi phạm mà không đảm bảo các điều kiện an toàn, dẫn đến tai nạn gây thương vong hoặc thiệt hại tài sản, cán bộ đó có thể phải đối mặt với các chế tài nghiêm khắc.

Về trách nhiệm dân sự, theo quy định của Bộ luật Dân sự, cơ quan quản lý trực tiếp cán bộ CSGT có thể phải bồi thường thiệt hại cho nạn nhân nếu hành vi thực thi công vụ gây ra thiệt hại trái pháp luật.

Về trách nhiệm hình sự, nếu hành vi truy đuổi được xác định là có lỗi (vô ý hoặc cố ý vượt quá giới hạn), cán bộ CSGT có thể bị truy cứu theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017):

• Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác: Quy định tại Điều 134, nếu hành vi truy đuổi có tính chất bạo lực không cần thiết.
• Tội vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác: Quy định tại Điều 138, nếu do cẩu thả hoặc quá tự tin trong quá trình truy đuổi dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

Các biện pháp ngăn chặn thông minh thay vì truy đuổi mạo hiểm

Để giảm thiểu rủi ro, lực lượng CSGT hiện nay thường áp dụng các biện pháp nghiệp vụ hiện đại thay vì truy đuổi trực tiếp trong các khu vực đông dân cư hoặc địa hình nguy hiểm:

1. Phối hợp liên hoàn: Thông báo qua bộ đàm cho các tổ tuần tra, chốt chặn phía trước để chủ động đón lõng và yêu cầu phương tiện dừng lại một cách an toàn.
2. Ghi hình "phạt nguội": Sử dụng hệ thống camera giám sát hoặc thiết bị ghi hình cầm tay để lưu lại bằng chứng vi phạm và biển số xe. Sau đó, cơ quan chức năng sẽ gửi thông báo phạt về tận nhà người vi phạm.
3. Truy tìm qua dữ liệu đăng ký: Từ biển số xe, CSGT có thể dễ dàng xác định chủ sở hữu và mời lên làm việc, đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật mà không gây nguy hiểm trên đường.

Kết luận và lời khuyên: Việc CSGT truy đuổi người vi phạm là hành vi được pháp luật cho phép nhưng phải đặt trong giới hạn an toàn. Đối với người dân, khi có hiệu lệnh dừng xe, hãy tuyệt đối chấp hành. Hành vi bỏ chạy không chỉ làm tăng mức phạt mà còn có thể khiến bạn bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu gây tai nạn cho người khác trong quá trình trốn chạy.

Trên đây là những giải đáp về vấn đề CSGT có được truy đuổi người vi phạm không. Nếu bạn cần tư vấn sâu hơn về các tình huống tranh chấp giao thông, hãy liên hệ ngay với chúng tôi để được hỗ trợ kịp thời.