Từ ngày 01/7/2025, hệ thống hành chính tư pháp tại Việt Nam sẽ chứng kiến một bước ngoặt lớn trong việc phân cấp, phân quyền. Theo quy định tại Nghị định 120/2025/NĐ-CP, hàng loạt nhiệm vụ vốn thuộc thẩm quyền của cấp huyện sẽ được chuyển giao trực tiếp cho Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã thực hiện. Điều này không chỉ giúp tinh gọn bộ máy mà còn tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho người dân khi thực hiện các thủ tục hành chính ngay tại cơ sở.

1. Công chức tư pháp - hộ tịch cấp xã 'thế vai' cấp huyện

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là việc chuyển giao toàn bộ chức năng hộ tịch. Cụ thể, các nhiệm vụ của Phòng Tư pháp và công chức hộ tịch cấp huyện sẽ được chuyển giao cho công chức tư pháp - hộ tịch cấp xã. Điều này đồng nghĩa với việc người dân sẽ không còn phải lên huyện để giải quyết các hồ sơ phức tạp như trước đây.

Theo quy định tại Luật Hộ tịch 2014 và các văn bản hướng dẫn mới, UBND cấp xã sẽ trực tiếp thực hiện:

• Đăng ký giám hộ, thay đổi, cải chính hộ tịch cho người từ đủ 14 tuổi trở lên.
• Xác định lại dân tộc và đăng ký khai sinh lại trong các trường hợp đặc biệt.
• Khai thác và quản lý cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử tại địa phương.

2. Đột phá trong thẩm quyền chứng thực bản dịch

Trước đây, việc chứng thực chữ ký người dịch đối với các giấy tờ từ tiếng nước ngoài sang tiếng Việt thường là 'đặc quyền' của Phòng Tư pháp cấp huyện. Tuy nhiên, từ ngày 01/7/2025, thẩm quyền này chính thức thuộc về UBND cấp xã. Quy định này giúp rút ngắn đáng kể thời gian chờ đợi cho công dân, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

"Việc chứng thực chữ ký của người dịch trong các giấy tờ, văn bản từ tiếng nước ngoài sang tiếng Việt, từ tiếng Việt sang tiếng nước ngoài... thuộc thẩm quyền của Ủy ban nhân dân cấp xã."

Bên cạnh đó, lãnh đạo UBND cấp xã còn có quyền thiết lập danh sách cộng tác viên dịch thuật và ký kết hợp đồng trực tiếp, đảm bảo tính chủ động trong công việc.

3. Thẩm quyền mới trong lĩnh vực nuôi con nuôi và hòa giải

Trong lĩnh vực nuôi con nuôi, UBND cấp xã không chỉ dừng lại ở việc tiếp nhận hồ sơ mà còn được giao nhiệm vụ kiểm tra, theo dõi định kỳ tình hình phát triển của trẻ em sau khi được nhận làm con nuôi. Đặc biệt, Chủ tịch UBND cấp xã tại khu vực biên giới có thẩm quyền xác nhận việc công dân biên giới nhận trẻ em của nước láng giềng làm con nuôi theo quy định của Luật nuôi con nuôi 2010.

Đối với công tác hòa giải ở cơ sở, UBND cấp xã giờ đây có quyền tự quyết định việc hỗ trợ tài chính cho hòa giải viên khi gặp tai nạn hoặc rủi ro trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, thay vì phải chờ đề xuất từ cấp huyện như trước.

4. Trách nhiệm bồi thường nhà nước tại cấp cơ sở

Một điểm mới đầy tính nhân văn và trách nhiệm là việc phân cấp trong lĩnh vực bồi thường nhà nước. Theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước 2017, UBND cấp xã sẽ là cơ quan giải quyết bồi thường nếu hành vi gây thiệt hại xảy ra trong phạm vi nhiệm vụ được giao. Chủ tịch UBND cấp xã cũng sẽ trực tiếp tổ chức xem xét trách nhiệm hoàn trả của cán bộ dưới quyền nếu có sai phạm gây thiệt hại cho dân.

Việc mở rộng thẩm quyền cho cấp xã từ ngày 01/7/2025 là một bước tiến lớn trong cải cách hành chính, đưa pháp luật đến gần dân hơn. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra thách thức không nhỏ về năng lực chuyên môn cho đội ngũ công chức tư pháp cơ sở để đáp ứng yêu cầu công việc trong tình hình mới.