Với việc Luật Tổ chức Tòa án nhân dân sửa đổi 2025 chính thức đi vào đời sống, hệ thống Tòa án Việt Nam đã bước vào một giai đoạn cải cách bộ máy sâu rộng nhất trong nhiều thập kỷ qua. Điểm nhấn quan trọng nhất chính là sự hình thành của Tòa án nhân dân khu vực, một mô hình tổ chức mới hứa hẹn nâng cao tính độc lập và chuyên nghiệp trong hoạt động xét xử.

Bước ngoặt lịch sử trong tổ chức bộ máy Tòa án

Theo quy định tại Điều 1 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân sửa đổi 2025 (sửa đổi Điều 4 Luật năm 2024), hệ thống Tòa án nhân dân hiện nay được tổ chức theo 4 cấp chính, bao gồm:

• Tòa án nhân dân tối cao;
• Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (Tòa án nhân dân cấp tỉnh);
• Tòa án nhân dân khu vực;
• Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế.

Sự thay đổi này đồng nghĩa với việc danh xưng "Tòa án nhân dân cấp huyện" đã chính thức lùi vào quá khứ. Thay vào đó, Tòa án nhân dân khu vực được thành lập để thực hiện nhiệm vụ xét xử sơ thẩm trên một hoặc nhiều đơn vị hành chính cấp huyện trong cùng một tỉnh, thành phố.

Tòa án nhân dân khu vực: Không chỉ là "bình mới rượu cũ"

Nhiều người dân băn khoăn liệu việc đổi tên có thực sự mang lại thay đổi về chất? Câu trả lời nằm ở cơ cấu tổ chức và thẩm quyền mới. Theo Điều 60 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân, cơ cấu của Tòa án nhân dân khu vực rất hiện đại với các Tòa chuyên trách như: Hình sự, Dân sự, Kinh tế, Hành chính, Gia đình và người chưa thành niên.

Đặc biệt, tại một số Tòa án nhân dân khu vực trọng điểm, các Tòa Phá sản và Tòa Sở hữu trí tuệ cũng đã được thành lập để giải quyết các vụ việc có tính chất chuyên môn cao, điều mà trước đây thường chỉ tập trung ở cấp tỉnh.

"Tòa án nhân dân khu vực có nhiệm vụ sơ thẩm vụ án, vụ việc theo quy định của luật; thực hiện việc tổng kết thực tiễn xét xử và đề xuất án lệ..."

Những thẩm quyền đặc biệt của Tòa án nhân dân khu vực

Không dừng lại ở các vụ án dân sự, hình sự thông thường, Tòa án nhân dân khu vực hiện nay còn nắm giữ nhiều thẩm quyền quan trọng liên quan đến các lĩnh vực chuyên sâu:

• Hoạt động trọng tài: Có thẩm quyền đối với hầu hết các hoạt động hỗ trợ trọng tài thương mại.
• Hàng hải và Hàng không: Quyết định bắt giữ tàu bay, tàu biển tại các cảng thuộc phạm vi quản lý.
• Bảo vệ trẻ em: Quyết định việc chăm sóc thay thế đối với trẻ em trong các trường hợp khẩn cấp hoặc bị xâm hại.
• Xử lý hành chính: Quyết định đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 đến dưới 18 tuổi vào cơ sở cai nghiện bắt buộc.

Lời khuyên pháp lý cho người dân trong giai đoạn chuyển đổi

Trong bối cảnh hệ thống Tòa án đã được sắp xếp lại, người dân khi thực hiện các thủ tục khởi kiện hoặc yêu cầu giải quyết vụ việc dân sự cần lưu ý xác định đúng Tòa án có thẩm quyền theo lãnh thổ. Việc nộp đơn tại Tòa án nhân dân khu vực nơi cư trú hoặc nơi có bất động sản tranh chấp vẫn là nguyên tắc ưu tiên, tuy nhiên cần kiểm tra kỹ danh sách các Tòa án khu vực đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội phê chuẩn thành lập tại địa phương mình.

Nếu bạn gặp khó khăn trong việc xác định thẩm quyền hoặc cần tư vấn về trình tự tố tụng mới, hãy liên hệ với các chuyên gia pháp lý để đảm bảo quyền lợi của mình không bị ảnh hưởng bởi những thay đổi về mặt tổ chức bộ máy.