Trong hệ thống các quy phạm xã hội, pháp luật luôn giữ vị trí thượng tôn nhờ những đặc trưng riêng biệt mà không một quy tắc đạo đức hay tập quán nào có được. Một trong những yếu tố then chốt tạo nên sức mạnh cưỡng chế và tính thống nhất của hệ thống chính trị chính là tính quyền lực bắt buộc chung. Vậy đặc điểm này được thể hiện như thế nào trong thực tiễn đời sống pháp lý tại Việt Nam?

1. Bản chất của Pháp luật dưới góc nhìn quyền lực Nhà nước

Pháp luật không đơn thuần là những dòng chữ trên văn bản, mà là hệ thống các quy tắc xử sự chung do Nhà nước ban hành hoặc thừa nhận. Điểm khác biệt lớn nhất giữa pháp luật và các quy định của tổ chức xã hội chính là sự bảo đảm thực hiện bằng quyền lực Nhà nước. Nhà nước sử dụng pháp luật như một công cụ tối thượng để quản lý xã hội, điều chỉnh các quan hệ xã hội theo một trật tự nhất định nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

Theo quy định chung, pháp luật Việt Nam mang các đặc điểm cơ bản sau:

• Tính phổ quát: Áp dụng cho mọi đối tượng trong phạm vi điều chỉnh.
• Tính hệ thống: Các văn bản có mối liên hệ logic, không mâu thuẫn.
• Tính xác định về hình thức: Thể hiện qua các văn bản quy phạm pháp luật rõ ràng.
• Tính cưỡng chế: Được đảm bảo bằng bộ máy quyền lực Nhà nước.

2. Giải mã tính quyền lực bắt buộc chung của pháp luật

Tính quyền lực bắt buộc chung có nghĩa là pháp luật do Nhà nước ban hành và đảm bảo thực hiện bắt buộc đối với mọi tổ chức, cá nhân trong xã hội. Không một ai đứng ngoài hay đứng trên pháp luật. Bất kỳ hành vi vi phạm nào, dù đến từ cá nhân hay tổ chức, đều phải chịu những chế tài nghiêm minh tương ứng.

Đặc trưng này thể hiện ý chí thống nhất của Nhà nước, nhằm đảm bảo sự công bằng và bình đẳng. Trong một xã hội đa dạng về giai tầng và lợi ích, nếu không có tính bắt buộc chung, trật tự xã hội sẽ dễ dàng bị phá vỡ bởi những lợi ích cục bộ.

Để minh chứng cho điều này, chúng ta có thể nhìn vào lĩnh vực giao thông đường bộ. Mọi người dân khi tham gia giao thông đều phải tuân thủ Luật giao thông đường bộ 2008. Nếu có hành vi vi phạm, người điều khiển phương tiện sẽ bị xử phạt theo quy định tại Nghị định 100/2019/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 123/2021/NĐ-CP).

Cụ thể, tại khoản 3 Điều 6 Nghị định 100/2019/NĐ-CP quy định về mức xử phạt đối với người điều khiển xe mô tô, xe gắn máy:

“3. Phạt tiền từ 400.000 đồng đến 600.000 đồng đối với người điều khiển xe thực hiện một trong các hành vi sau đây: ... g) Điều khiển xe không đi bên phải theo chiều của mình; đi không đúng phần đường, làn đường quy định...”

Quy định này không loại trừ bất kỳ ai, từ người dân bình thường đến cán bộ công chức, đều phải chấp hành như nhau khi lưu thông trên đường.

3. Những đặc điểm bổ trợ tạo nên sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật

Tính quy phạm phổ biến

Khác với các quy định nội bộ của một tổ chức (như Điều lệ Đảng hay quy định của Đoàn Thanh niên vốn chỉ áp dụng cho thành viên), quy phạm pháp luật có tính phổ biến trên phạm vi toàn lãnh thổ. Ví dụ, các hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 8 Luật giao thông đường bộ 2008 như đua xe trái phép, lạng lách, đánh võng... có giá trị bắt buộc với mọi cá nhân tham gia giao thông tại Việt Nam.

Tính chặt chẽ về mặt hình thức

Pháp luật yêu cầu sự chính xác tuyệt đối trong ngôn ngữ và cấu trúc. Các văn bản quy phạm pháp luật phải được trình bày logic, rõ ràng qua các chương, điều, khoản, điểm để tránh việc diễn giải tùy tiện. Sự chặt chẽ này chính là rào cản ngăn chặn sự lạm dụng quyền lực và đảm bảo tính minh bạch trong thi hành công vụ.

Lời kết

Tính quyền lực bắt buộc chung không chỉ là một khái niệm lý thuyết mà là nền tảng để xây dựng một xã hội thượng tôn pháp luật. Hiểu rõ đặc điểm này giúp mỗi công dân nâng cao ý thức chấp hành, đồng thời tự tin bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình trước các hành vi vi phạm. Một hệ thống pháp luật mạnh mẽ là hệ thống mà ở đó, tính bắt buộc chung được thực thi một cách công tâm và không có ngoại lệ.