Chính sách an sinh y tế bước sang trang mới khi việc chăm sóc sức khỏe ban đầu không còn dừng lại ở mức khuyến khích mà đã trở thành nhiệm vụ trọng tâm được chỉ đạo quyết liệt từ người đứng đầu Chính phủ. Việc triển khai khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí cho người dân là một bước đột phá mang tính nhân văn sâu sắc, bảo đảm mọi người dân, đặc biệt là các nhóm yếu thế, đều được thụ hưởng dịch vụ chăm sóc sức khỏe cơ bản và kịp thời phát hiện sớm bệnh tật.

Nhằm đẩy nhanh tiến độ và chuẩn hóa quy trình thực hiện, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành văn bản chỉ đạo khẩn trương triển khai Chỉ thị 17/CT-TTg năm 2026 về tổ chức khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí cho người dân, đồng thời yêu cầu các địa phương không được tổ chức dàn trải, tuyệt đối không chạy theo tỷ lệ hay bệnh thành tích.

Những nhóm đối tượng nào được ưu tiên khám sức khỏe miễn phí đầu tiên?

Một trong những yêu cầu then chốt được Thủ tướng nhấn mạnh là các địa phương phải khẩn trương rà soát, lập danh sách và cập nhật kế hoạch thực hiện theo lộ trình ưu tiên rõ ràng. Thay vì triển khai ồ ạt thiếu trọng tâm, nguồn lực y tế và tài chính công sẽ tập trung vào các nhóm có nguy cơ cao và hoàn cảnh khó khăn nhất.

Cụ thể, các nhóm đối tượng được ưu tiên hàng đầu bao gồm:

• Người cao tuổi: Nhóm đối tượng dễ bị tổn thương về sức khỏe, cần được tầm soát định kỳ các bệnh lý chuyển hóa và thoái hóa;
• Người khuyết tật: Cần sự hỗ trợ y tế đặc biệt nhằm cải thiện thể trạng và khả năng vận động, sinh hoạt;
• Người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo: Nhóm dân cư gặp rào cản tài chính lớn nhất khi tiếp cận các dịch vụ tầm soát y tế chuyên sâu;
• Người có công với cách mạng: Thực hiện chính sách đền ơn đáp nghĩa của Đảng và Nhà nước;
• Người mắc các bệnh mạn tính: Cần được theo dõi sát sao tiến triển của bệnh như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch... để ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm;
• Đồng bào dân tộc thiểu số và người dân sinh sống tại vùng sâu, vùng xa, miền núi: Địa bàn còn nhiều thiếu thốn về cơ sở vật chất y tế;
• Người dân vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, xã đảo, đặc khu: Cần các đoàn y tế lưu động tiếp cận tận nơi;
• Các đối tượng chính sách ưu tiên khác theo quy định hiện hành.

Chủ trương này hoàn toàn nhất quán với định hướng nâng cao năng lực y tế cơ sở được quy định xuyên suốt tại Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, trong đó coi trọng y tế dự phòng và bảo vệ sức khỏe nhân dân ngay từ tuyến y tế ban đầu.

Chấm dứt căn bệnh "chạy theo thành tích" và dàn trải trong ngành y tế

Một chỉ đạo đáng chú ý là người đứng đầu Chính phủ yêu cầu Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương phải xác định chính xác số liệu: bao nhiêu người đã được khám, bao nhiêu người chưa được khám, cơ sở y tế nào có đủ năng lực tiếp nhận và tiến độ giải ngân từng tháng ra sao.

Việc khám sức khỏe định kỳ phải đi vào thực chất, chất lượng kết quả khám phải giúp người dân nhận biết được tình trạng sức khỏe thực tế, chứ không phải hình thức "khám cho có" để hoàn thành chỉ tiêu hành chính. Nếu phát hiện các dấu hiệu bệnh lý, người dân phải được hướng dẫn chuyển tuyến hoặc tiếp tục điều trị chuyên sâu theo chính sách bảo trợ y tế quy định tại Luật bảo hiểm y tế 2008.

Bài toán kinh phí: Ngân sách địa phương chủ động, nghiêm cấm lãng phí

Vấn đề mấu chốt để chính sách đi vào đời sống chính là nguồn kinh phí tổ chức. Theo chỉ đạo tại Công văn 1129/TTg-KGVX, các địa phương có trách nhiệm chủ động bố trí ngân sách địa phương và kết hợp huy động các nguồn tài trợ, xã hội hóa hợp pháp để chi trả cho các nội dung khám.

Quy trình triển khai tài chính cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

1. Phân định rõ danh mục chi: Xác định rõ chi phí đối với từng nhóm đối tượng cụ thể và gói dịch vụ khám sàng lọc tương ứng.
2. Báo cáo kịp thời nếu thiếu hụt: Trường hợp ngân sách địa phương chưa cân đối được, phải nhanh chóng lập dự toán đề xuất cấp có thẩm quyền hỗ trợ, không để người dân bị gián đoạn quyền lợi.
3. Đấu thầu và mua sắm minh bạch: Tất cả các hoạt động giao nhiệm vụ, đặt hàng, cung cấp vật tư y tế, sinh phẩm chẩn đoán đều phải thực hiện công khai, minh bạch theo Nghị định 96/2023/NĐ-CP, chống thất thoát và lãng phí nguồn lực công.

Chính sách khám sức khỏe miễn phí toàn dân là chiến lược đầu tư dài hạn cho tương lai đất nước. Phát hiện bệnh sớm từ giai đoạn tiềm tàng không chỉ giúp cứu sống hàng ngàn người bệnh mà còn giảm thiểu hàng ngàn tỷ đồng gánh nặng chi phí điều trị sau này cho Quỹ Bảo hiểm y tế và gia đình người bệnh.