Ngành công nghiệp dầu khí Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử với sự ra đời của Luật Dầu khí mới nhất (Luật Dầu khí 2026, số 10/2026/QH16). Được thông qua trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu đang diễn ra mạnh mẽ, đạo luật này không chỉ tháo gỡ những nút thắt pháp lý kéo dài nhiều năm mà còn kiến tạo một hành lang pháp lý thông thoáng, hấp dẫn chưa từng có nhằm thu hút các nhà đầu tư trong và ngoài nước khai phá tiềm năng năng lượng biển sâu của Việt Nam.

Bước chuyển mình chiến lược: Mở rộng định nghĩa và đối tượng áp dụng

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất của Luật Dầu khí mới chính là việc mở rộng phạm vi và làm rõ các khái niệm cốt lõi của ngành. Theo quy định tại Điều 2 của Luật này, đối tượng áp dụng đã được định vị rõ ràng, bao gồm cả các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức, cá nhân Việt Nam và đặc biệt là các tập đoàn năng lượng nước ngoài tham gia vào chuỗi giá trị dầu khí tại Việt Nam.

Không còn bó hẹp trong các nguồn tài nguyên truyền thống, khoản 1 Điều 3 của Luật đã chính thức đưa các dạng năng lượng mới vào diện điều chỉnh. Cụ thể, dầu khí giờ đây không chỉ là dầu thô hay khí thiên nhiên thông thường, mà còn bao gồm các dạng hydrocarbon phi truyền thống vô cùng tiềm năng như:

• Khí hydrogen tự nhiên - nguồn năng lượng xanh của tương lai;
• Khí than, dầu đá phiến hoặc dầu sét;
• Băng cháy (gas hydrate) và bitum.

Sự bổ sung này thể hiện tầm nhìn dài hạn của các nhà làm luật Việt Nam, bắt kịp xu thế công nghệ toàn cầu và tạo cơ sở pháp lý vững chắc để doanh nghiệp tự tin đầu tư nghiên cứu, thăm dò các nguồn năng lượng mới này.

Hoạt động khai thác dầu khí tại thềm lục địa Việt Nam đòi hỏi công nghệ hiện đại và nguồn vốn lớn (ảnh minh họa)

Ưu tiên áp dụng Luật Dầu khí: Tháo gỡ triệt để sự chồng chéo pháp lý

Trong nhiều năm qua, các nhà đầu tư quốc tế thường bày tỏ sự e ngại trước tình trạng chồng chéo giữa pháp luật dầu khí và các luật chuyên ngành khác như đầu tư, xây dựng, đấu thầu. Để giải quyết dứt điểm "nút thắt" này, Điều 4 của Luật Dầu khí mới đã thiết lập một nguyên tắc áp dụng pháp luật cực kỳ tiến bộ.

Theo đó, trường hợp có sự khác biệt giữa Luật Dầu khí và các luật khác về cùng một vấn đề cụ thể, Luật Dầu khí sẽ được ưu tiên áp dụng tuyệt đối đối với các nội dung đặc thù bao gồm:

• Thẩm quyền, trình tự và thủ tục đầu tư dự án dầu khí;
• Quy trình lựa chọn nhà thầu ký kết hợp đồng dầu khí;
• Nguyên tắc xử lý chi phí và quản lý tài sản khi hợp đồng dầu khí kết thúc;
• Cơ chế đặc thù cho hoạt động khai thác tận thu dầu khí.

Sự phân định rạch ròi này mang lại sự an tâm lớn cho các nhà đầu tư, giúp rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị dự án và giảm thiểu tối đa các rủi ro pháp lý phát sinh trong quá trình vận hành.

Bên cạnh đó, Luật cũng cho phép các bên thỏa thuận áp dụng pháp luật nước ngoài hoặc thông lệ công nghiệp dầu khí quốc tế trong trường hợp pháp luật Việt Nam chưa có quy định cụ thể, miễn là hậu quả của việc áp dụng đó không trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam. Đây là một bước đi mang tính hội nhập sâu rộng, đưa môi trường đầu tư dầu khí của Việt Nam tiệm cận với các tiêu chuẩn quốc tế cao nhất.

Chính sách ưu đãi đầu tư vượt trội: Đòn bẩy cho các dự án biển sâu, xa bờ

Khai thác dầu khí tại các vùng nước sâu, xa bờ luôn đi kèm với chi phí khổng lồ và rủi ro địa chất cực lớn. Nhận thức rõ điều này, Điều 5 của Luật đã cụ thể hóa những chính sách ưu đãi mang tính đột phá nhằm khuyến khích dòng vốn FDI đổ vào các khu vực khó khăn này.

Nhà nước cam kết không thu tiền sử dụng khu vực biển đối với các hoạt động điều tra cơ bản, thăm dò, khai thác dầu khí, cũng như việc vận chuyển tài nguyên bằng đường ống về bờ. Đặc biệt, các công trình thu giữ, vận chuyển và lưu trữ khí CO₂ (một phần quan trọng trong cam kết Net Zero của Việt Nam) cũng được hưởng chính sách miễn giảm thuế và phí tối đa.

Mặc dù tài nguyên dầu khí thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý (theo Điều 6), nhưng quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư luôn được bảo hộ nghiêm ngặt. Đổi lại, các nhà thầu phải tuân thủ các tiêu chuẩn khắt khe về bảo vệ môi trường, thực hiện chuyển đổi số mạnh mẽ và mua đầy đủ các loại bảo hiểm theo quy định để phòng ngừa rủi ro.

Thiết lập hành lang an toàn nghiêm ngặt trên biển

Để bảo vệ các công trình dầu khí biển khơi - vốn là những tài sản có giá trị chiến lược quốc gia, Điều 8 của Luật quy định rất cụ thể về vùng cấm xâm nhập:

• Thiết lập vùng cấm xâm nhập có bán kính 500 mét xung quanh các công trình dầu khí cố định hoặc di động trên biển;
• Cấm hoàn toàn việc thả neo hoặc tiến hành các hoạt động ngầm dưới đáy biển trong phạm vi 02 hải lý tính từ rìa ngoài của công trình dầu khí, trừ các trường hợp đặc biệt được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

Quy định này không chỉ bảo vệ an toàn cho tính mạng của người lao động, tránh các sự cố tràn dầu hủy hoại môi trường mà còn góp phần bảo đảm an ninh, quốc phòng trên các vùng biển của Tổ quốc.

Cơ chế đấu thầu và ký kết hợp đồng dầu khí: Linh hoạt và minh bạch

Quy trình lựa chọn nhà thầu đã được đơn giản hóa và minh bạch hóa tối đa tại Điều 14 với ba hình thức chủ đạo: đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế và chỉ định thầu trong các trường hợp đặc biệt. Năng lực tài chính, kỹ thuật và kinh nghiệm của nhà thầu (theo Điều 15) cùng các điều kiện kinh tế - kỹ thuật (theo Điều 16) sẽ là thước đo duy nhất để đánh giá.

Sau khi hoàn thành đàm phán, hợp đồng dầu khí sẽ nhanh chóng được thẩm định, phê duyệt và cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư theo quy định tại Điều 18, giúp dự án sớm đi vào triển khai thực tế.

Để hiểu rõ hơn về các bước triển khai chi tiết, quý độc giả có thể tham khảo thêm Nghị định 45/2023/NĐ-CP hướng dẫn Luật Dầu khí hoặc tra cứu các quy định liên quan tại Luật Dầu khí 2022 để có cái nhìn toàn diện nhất về tiến trình hoàn thiện thể chế năng lượng của Việt Nam.

Nhìn chung, Luật Dầu khí mới không chỉ là một văn bản pháp lý đơn thuần, mà là một chiến lược quốc gia nhằm tối ưu hóa nguồn tài nguyên thiên nhiên, bảo đảm an ninh năng lượng và khẳng định chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc trong kỷ nguyên mới.