Ngày 18/06/2020, tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XIV đã chính thức thông qua Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi 2020. Đây là một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện quy trình xây dựng pháp luật, giúp hệ thống văn bản trở nên minh bạch, thống nhất và bám sát thực tiễn cuộc sống hơn bao giờ hết.

1. Mở rộng danh mục văn bản quy phạm pháp luật

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất nằm ở việc bổ sung thêm các loại hình văn bản được công nhận là văn bản quy phạm pháp luật. Theo quy định tại khoản 1 Điều 1 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi 2020 (sửa đổi Điều 4 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015), danh mục này hiện đã bao gồm các Thông tư liên tịch giữa:

• Chánh án Tòa án nhân dân tối cao;
• Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao;
• Tổng Kiểm toán nhà nước;
• Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ.

Việc khôi phục hình thức Thông tư liên tịch giữa các chủ thể này nhằm giải quyết các vấn đề phối hợp trong tố tụng và đặc biệt là trong công tác phòng, chống tham nhũng – một lĩnh vực đòi hỏi sự hiệp đồng chặt chẽ giữa nhiều cơ quan chức năng.

2. Cơ chế bãi bỏ văn bản: Linh hoạt và thực quyền

Trước đây, khoản 1 Điều 12 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015 quy định văn bản chỉ bị bãi bỏ bởi chính cơ quan ban hành hoặc cơ quan nhà nước cấp trên có thẩm quyền. Tuy nhiên, thực tế cho thấy quy định này đôi khi gây khó khăn trong việc xử lý các văn bản chồng chéo.

Luật sửa đổi 2020 đã điều chỉnh cụm từ "cơ quan Nhà nước cấp trên có thẩm quyền" thành "cơ quan khác có thẩm quyền". Sự thay đổi này mở đường cho các cơ quan như Tòa án hoặc các cơ quan giám sát có thể tham gia sâu hơn vào việc đình chỉ hoặc bãi bỏ các văn bản trái pháp luật, đảm bảo tính thượng tôn pháp luật.

3. Nguyên tắc áp dụng văn bản: Ưu tiên tính thực tiễn

Luật mới cũng làm rõ trách nhiệm của cơ quan ban hành trong việc xử lý các quy định trái với văn bản mới. Cụ thể, khi ban hành văn bản mới, cơ quan đó phải đồng thời sửa đổi, bãi bỏ các quy định cũ không còn phù hợp ngay trong văn bản mới đó.

Tuy nhiên, một điểm cực kỳ nhân văn và thực tế là:

Trường hợp văn bản, phần, chương, mục, tiểu mục, điều, khoản, điểm của văn bản đã ban hành có quy định khác với văn bản mới nhưng cần tiếp tục được áp dụng thì phải được chỉ rõ trong văn bản mới đó.

Điều này giúp tránh tình trạng "khoảng trống pháp lý" hoặc gây xáo trộn cho các giao dịch, quan hệ pháp luật đang diễn ra ổn định dựa trên quy định cũ.

4. Đột phá trong trình tự, thủ tục rút gọn

Để đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước trong các tình huống đặc biệt, khoản 44 Điều 1 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi 2020 (sửa đổi Điều 146 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015) đã bổ sung thêm 03 trường hợp được áp dụng thủ tục rút gọn, nâng tổng số lên 05 trường hợp:

1. Trường hợp khẩn cấp (thiên tai, dịch bệnh, cháy nổ...).
2. Ngưng hiệu lực văn bản để bảo vệ lợi ích Nhà nước, quyền lợi tổ chức, cá nhân.
3. Sửa đổi ngay cho phù hợp với văn bản mới hoặc thực hiện điều ước quốc tế (Mới).
4. Bãi bỏ văn bản trái pháp luật hoặc không còn phù hợp (Mới).
5. Kéo dài thời hạn áp dụng văn bản để giải quyết vấn đề cấp bách (Mới).

Với những điểm mới này, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi 2020 không chỉ là một văn bản kỹ thuật mà còn là "kim chỉ nam" cho một nền hành chính hiện đại, linh hoạt và minh bạch.