Trong bối cảnh tự chủ đại học đang trở thành xu hướng tất yếu, việc gắn kết giữa đào tạo và thực tiễn kinh doanh là yêu cầu cấp thiết. Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất của Luật Nhà giáo 2025 chính là việc chính thức cho phép nhà giáo giảng dạy tại các trường đại học được quyền tham gia quản lý doanh nghiệp do chính cơ sở giáo dục đó thành lập.

Bước ngoặt pháp lý 'cởi trói' cho trí thức

Trước đây, vai trò của giảng viên trong các doanh nghiệp khoa học công nghệ hoặc doanh nghiệp khởi nghiệp của trường đại học thường rơi vào 'vùng xám' pháp lý. Mặc dù nhu cầu thực tế rất lớn, nhưng các quy định cũ chưa tạo ra hành lang đủ rộng để các nhà khoa học tự tin bước vào thương trường.

Cụ thể, theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 8 Luật Nhà giáo 2025, nhà giáo giảng dạy tại cơ sở giáo dục đại học có quyền:

"b) Tham gia quản lý doanh nghiệp do cơ sở giáo dục đại học thành lập theo quy định của pháp luật."

Quy định này không chỉ là sự ghi nhận về mặt quyền lợi mà còn là đòn bẩy để thúc đẩy hoạt động chuyển giao công nghệ, thương mại hóa các sản phẩm nghiên cứu ngay tại giảng đường.

Nhìn lại những khoảng trống pháp lý trước năm 2026

Để thấy rõ tầm quan trọng của sự thay đổi này, chúng ta cần nhìn lại hệ thống pháp luật hiện hành. Trước khi Luật Nhà giáo 2025 ra đời, quyền này gần như bị bỏ ngỏ:

• Tại Luật giáo dục 2019, cụ thể là tại Điều 69 và Điều 70 quy định về nhiệm vụ và quyền của nhà giáo, tuyệt nhiên không có nội dung nào đề cập đến việc quản lý doanh nghiệp.
• Ngay cả Luật Doanh nghiệp 2020 dù cho phép các tổ chức giáo dục thành lập doanh nghiệp, nhưng cũng không quy định chi tiết về tư cách quản lý của cá nhân là giảng viên trong các đơn vị này.

Kỳ vọng về một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Việc 'hợp pháp hóa' vai trò quản lý doanh nghiệp cho giảng viên từ ngày 01/01/2026 được kỳ vọng sẽ giải quyết bài toán 'chảy máu chất xám' và thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp trong môi trường học thuật. Khi giảng viên được trực tiếp điều hành doanh nghiệp của trường, họ sẽ có động lực lớn hơn để đưa các công trình nghiên cứu từ phòng thí nghiệm ra thị trường, tạo ra giá trị kinh tế thực tế cho xã hội.

Tuy nhiên, các chuyên gia pháp lý cũng lưu ý rằng, việc tham gia quản lý doanh nghiệp vẫn phải đảm bảo không làm ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy và tuân thủ các quy định về phòng chống xung đột lợi ích. Đây sẽ là tiền đề quan trọng để các trường đại học xây dựng quy chế nội bộ phù hợp với tinh thần của Luật Nhà giáo 2025.