Nhằm cụ thể hóa các quy định của Bộ luật Lao động 2012 và Nghị định 149/2018/NĐ-CP, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã ban hành Hướng dẫn 1360/HD-TLĐ về việc công đoàn tham gia xây dựng và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở tại nơi làm việc.

Mở rộng quyền được biết: Minh bạch từ tiền lương đến bảo hiểm

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất của hướng dẫn mới là việc mở rộng phạm vi thông tin mà người lao động có quyền được tiếp cận. Theo quy định tại Khoản 1 Phần I Hướng dẫn 1360/HD-TLĐ, Công đoàn cơ sở cần đề xuất để người lao động được biết chi tiết về:

• Tình hình sản xuất kinh doanh: Không chỉ ở cấp công ty mà còn chi tiết đến từng phòng, ban, phân xưởng.
• Chính sách nhân sự: Quy chế tuyển dụng, đào tạo, bồi dưỡng nâng cao tay nghề và đặc biệt là quy trình vận hành máy móc đảm bảo an toàn vệ sinh lao động.
• Quyền lợi sát sườn: Tình hình đóng bảo hiểm xã hội, y tế, thất nghiệp; các khoản hỗ trợ nuôi con nhỏ, hỗ trợ nhà ở, tiền chuyên cần và đi lại.

"Việc công khai minh bạch các khoản đóng bảo hiểm và quỹ phúc lợi giúp người lao động yên tâm cống hiến, đồng thời hạn chế tối đa các tranh chấp lao động không đáng có."

Quyền tham gia và quyết định: Người lao động không còn đứng ngoài cuộc

Thay vì chỉ tiếp nhận thông tin một chiều, hướng dẫn mới khuyến khích người lao động tham gia sâu vào quá trình quản trị doanh nghiệp. Cụ thể, người lao động có quyền tham gia ý kiến vào quy trình xử lý kỷ luật lao động, trách nhiệm vật chất và các nội dung thương lượng thỏa ước lao động tập thể.

Đặc biệt, Công đoàn đề xuất bổ sung quyền được quyết định của người lao động đối với các vấn đề mang tính tự nguyện và phúc lợi như:

• Mức đóng góp các loại quỹ xã hội, từ thiện tại doanh nghiệp.
• Kế hoạch tham quan, nghỉ mát và du lịch hàng năm.
• Tham gia các câu lạc bộ, chương trình tình nguyện do doanh nghiệp tổ chức.

Tăng cường giám sát và đối thoại đột xuất

Để đảm bảo các quy định không chỉ nằm trên giấy, Khoản 2 Phần I Hướng dẫn 1360/HD-TLĐ nhấn mạnh quyền kiểm tra, giám sát của người lao động đối với việc thực hiện chế độ chính sách, trợ cấp thôi việc, mất việc làm và kết quả thực hiện Nghị quyết hội nghị người lao động.

Về cơ chế đối thoại, bên cạnh đối thoại định kỳ, hình thức đối thoại đột xuất được đề cao để giải quyết ngay các vấn đề bức xúc. Thời hạn trả lời yêu cầu đối thoại tối đa không quá 24 giờ, giúp ngăn ngừa các cuộc đình công hoặc ngừng việc tập thể tự phát.

Hướng dẫn này chính thức có hiệu lực từ ngày 10/9/2019, thay thế cho các hướng dẫn cũ năm 2013 và 2015, đánh dấu một bước tiến mới trong việc bảo vệ quyền dân chủ của người lao động Việt Nam.