Việc nắm vững hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành là yếu tố then chốt để áp dụng chính xác các quy định của Bộ luật Hình sự 2015 trong thực tiễn tố tụng. Kể từ khi có hiệu lực, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, Chính phủ và các Bộ ngành đã ban hành hàng loạt văn bản nhằm cụ thể hóa các điều khoản, đặc biệt là các quy định mới về pháp nhân thương mại, án treo và các tội danh về kinh tế, môi trường.

1. Các Nghị định hướng dẫn thi hành Bộ luật Hình sự 2015

Chính phủ đã ban hành các Nghị định nhằm quy định chi tiết về trình tự, thủ tục và các biện pháp kỹ thuật trong việc xử lý tội phạm:

• Nghị định 115/2017/NĐ-CP: Quy định chi tiết trình tự, thủ tục, mức tiền pháp nhân thương mại phải nộp để bảo đảm thi hành án.
• Nghị định 19/2018/NĐ-CP: Quy định về việc tính tổng khối lượng hoặc thể tích chất ma túy tại một số điều của Bộ luật Hình sự.
• Nghị định 37/2018/NĐ-CP: Hướng dẫn các biện pháp giám sát, giáo dục người dưới 18 tuổi phạm tội được miễn trách nhiệm hình sự.

2. Hệ thống Nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao

Đây là nhóm văn bản quan trọng nhất, trực tiếp hướng dẫn việc xét xử tại Tòa án. Đặc biệt, trong năm 2024, đã có thêm nhiều Nghị quyết mới được ban hành để giải quyết các vướng mắc phát sinh:

Các Nghị quyết mới nhất năm 2024:

• Nghị quyết 02/2024/NQ-HĐTP: Hướng dẫn áp dụng quy định tại Điều 313 về tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy.
• Nghị quyết 03/2024/NQ-HĐTP: Hướng dẫn về thời hiệu thi hành bản án, miễn, giảm hình phạt và hoãn chấp hành hình phạt tù.
• Nghị quyết 04/2024/NQ-HĐTP: Hướng dẫn truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi liên quan đến khai thác, vận chuyển trái phép thủy sản.

Các Nghị quyết quan trọng khác:

• Nghị quyết 02/2018/NQ-HĐTP (sửa đổi bởi Nghị quyết 01/2022/NQ-HĐTP): Hướng dẫn áp dụng Điều 65 về án treo.
• Nghị quyết 03/2020/NQ-HĐTP: Hướng dẫn xét xử tội phạm tham nhũng và chức vụ.
• Nghị quyết 06/2019/NQ-HĐTP: Hướng dẫn về các tội xâm hại tình dục người dưới 18 tuổi.
• Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP: Hướng dẫn về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự.

3. Thông tư và các văn bản phối hợp liên ngành

Bên cạnh các Nghị quyết, các Thông tư liên tịch giữa Bộ Công an, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tối cao cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phối hợp thực hiện các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 liên quan đến nội dung hình sự.

• Thông tư 32/2017/TT-BCA: Danh mục đồ vật cấm đưa vào buồng tạm giữ, tạm giam.
• Thông tư liên tịch 04/2018/TTLT: Phối hợp thực hiện quy định về tha tù trước thời hạn có điều kiện.

Việc cập nhật thường xuyên các văn bản hướng dẫn này không chỉ giúp các luật sư, người tiến hành tố tụng thực hiện tốt công việc mà còn giúp người dân hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình, tránh các vi phạm pháp luật đáng tiếc.