Kể từ ngày 01/01/2021, Luật Đầu tư 2020 chính thức có hiệu lực thi hành, thay thế hoàn toàn cho Luật Đầu tư 2014. Đây là một cột mốc quan trọng trong việc cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh tại Việt Nam, cắt giảm thủ tục hành chính và tạo hành lang pháp lý thông thoáng hơn cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

1. Siết chặt và bổ sung các ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất tại Điều 6 Luật Đầu tư 2020 chính là việc chính thức đưa kinh doanh dịch vụ đòi nợ vào danh mục ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh. Trước đây, theo Luật Đầu tư 2014, đây vốn là một ngành nghề kinh doanh có điều kiện.

Bên cạnh đó, quy định về cấm mua bán người, mô và bộ phận cơ thể người cũng được mở rộng thêm đối với "xác người" và "bào thai người" nhằm đảm bảo tính đạo đức và nhân văn trong hoạt động kinh doanh.

2. Cắt giảm mạnh mẽ danh mục ngành, nghề kinh doanh có điều kiện

Nhằm hiện thực hóa mục tiêu cải cách hành chính, Luật Đầu tư 2020 đã loại bỏ nhiều ngành nghề ra khỏi danh sách kinh doanh có điều kiện, giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và chi phí gia nhập thị trường. Các ngành nghề tiêu biểu được bãi bỏ điều kiện bao gồm:

• Hoạt động dịch vụ của tổ chức trọng tài thương mại.
• Kinh doanh dịch vụ mua bán nợ.
• Nhượng quyền thương mại.
• Kinh doanh dịch vụ Logistics.
• Kinh doanh dịch vụ đại lý tàu biển.

Tuy nhiên, luật cũng bổ sung một số ngành nghề mới vào danh mục có điều kiện để phù hợp với thực tiễn quản lý như: Kinh doanh nước sạch, dịch vụ định danh và xác thực điện tử, đăng kiểm tàu cá...

3. Mở rộng đối tượng và hình thức ưu đãi đầu tư

Để thu hút dòng vốn chất lượng cao, Điều 15 Luật Đầu tư 2020 đã bổ sung hình thức ưu đãi mới là khấu hao nhanh hoặc tăng mức chi phí được trừ khi tính thu nhập chịu thuế. Đối tượng được hưởng ưu đãi cũng được mở rộng đáng kể, bao gồm:

• Dự án đầu tư khởi nghiệp sáng tạo, trung tâm đổi mới sáng tạo.
• Dự án sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ ưu tiên phát triển.
• Dự án đầu tư xây dựng nhà ở xã hội.
• Đầu tư kinh doanh chuỗi phân phối sản phẩm của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Đặc biệt, quy định về ưu đãi đặc biệt tại Điều 20 Luật Đầu tư 2020 cho phép Thủ tướng Chính phủ quyết định các mức ưu đãi cao hơn nhằm thu hút các dự án có tác động lớn đến kinh tế - xã hội.

4. Thay đổi tiêu chí xác định tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài

Một điểm thay đổi kỹ thuật nhưng cực kỳ quan trọng là tỷ lệ nắm giữ vốn để xác định một tổ chức kinh tế phải thực hiện thủ tục như nhà đầu tư nước ngoài. Theo khoản 1 Điều 23 Luật Đầu tư 2020, tỷ lệ này đã được điều chỉnh từ 51% xuống còn trên 50% vốn điều lệ. Điều này giúp thống nhất với quy định của Luật Doanh nghiệp 2020 về khái niệm doanh nghiệp thành viên.

5. Cải cách thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư

Về mặt thủ tục, Luật Đầu tư 2020 đã phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn. Nhà đầu tư giờ đây nộp hồ sơ đề nghị chấp thuận chủ trương đầu tư trực tiếp cho Bộ Kế hoạch và Đầu tư đối với các dự án thuộc thẩm quyền của Quốc hội và Thủ tướng Chính phủ, thay vì nộp tại cơ quan đăng ký đầu tư địa phương như trước đây theo Luật Đầu tư 2014.

Tóm lại, những thay đổi giữa hai đạo luật này cho thấy tư duy quản lý đã chuyển dịch từ "kiểm soát" sang "kiến tạo" và "hỗ trợ". Doanh nghiệp cần chủ động rà soát các dự án hiện tại để áp dụng các quy định mới một cách có lợi nhất.

Điều 6. Ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh
1. Cấm các hoạt động đầu tư kinh doanh sau đây:
a) Kinh doanh các chất ma túy quy định tại Phụ lục I của Luật này;
b) Kinh doanh các loại hóa chất, khoáng vật quy định tại Phụ lục II của Luật này;
c) Kinh doanh mẫu vật các loài thực vật, động vật hoang dã có nguồn gốc khai thác từ tự nhiên quy định tại Phụ lục I của Công ước về buôn bán quốc tế các loài thực vật, động vật hoang dã nguy cấp; mẫu vật các loài thực vật rừng, động vật rừng, thủy sản nguy cấp, quý, hiếm Nhóm I có nguồn gốc khai thác từ tự nhiên quy định tại Phụ lục III của Luật này;
d) Kinh doanh mại dâm;
đ) Mua, bán người, mô, xác, bộ phận cơ thể người, bào thai người;
e) Hoạt động kinh doanh liên quan đến sinh sản vô tính trên người;
g) Kinh doanh pháo nổ;
h) Kinh doanh dịch vụ đòi nợ.