Đầu tư công không chỉ đơn thuần là việc chi tiêu ngân sách mà còn là chiến lược trọng yếu để kiến tạo nền tảng hạ tầng, thúc đẩy an sinh xã hội và tạo động lực cho các thành phần kinh tế khác phát triển. Trong bối cảnh năm 2023, việc hiểu rõ các quy định về đầu tư công là gì cũng như cách thức phân loại dự án là cực kỳ cần thiết đối với các cơ quan quản lý và doanh nghiệp liên quan.

Đầu tư công đóng vai trò then chốt trong việc phát triển kết cấu hạ tầng quốc gia (ảnh minh họa)

1. Khái niệm Đầu tư công là gì theo quy định hiện hành?

Dựa trên quy định tại khoản 15 Điều 4 Luật Đầu tư công 2019, khái niệm này được định nghĩa một cách cụ thể như sau:

"15. Đầu tư công là hoạt động đầu tư của Nhà nước vào các chương trình, dự án và đối tượng đầu tư công khác theo quy định của Luật này."

Có thể hiểu đơn giản, đây là quá trình Nhà nước sử dụng nguồn lực tài chính (chủ yếu là ngân sách nhà nước và các nguồn thu hợp pháp khác) để xây dựng các công trình công cộng, phát triển kinh tế - xã hội mà các thành phần kinh tế tư nhân thường ít tham gia do vốn lớn hoặc lợi nhuận thấp nhưng mang lại giá trị cộng đồng cao.

2. Các đối tượng đầu tư công bao gồm những gì?

Theo Điều 5 Luật Đầu tư công 2019, phạm vi đầu tư công bao quát nhiều lĩnh vực quan trọng, bao gồm:

• Đầu tư chương trình, dự án kết cấu hạ tầng: Bao gồm hạ tầng giao thông, thủy lợi, năng lượng, y tế, giáo dục...
• Phục vụ hoạt động của bộ máy Nhà nước: Đầu tư cho trụ sở, trang thiết bị của các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội.
• Cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích: Các dự án phục vụ phúc lợi xã hội, bảo vệ môi trường.
• Hợp tác công tư (PPP): Phần vốn Nhà nước tham gia thực hiện dự án cùng nhà đầu tư tư nhân.
• Công tác quy hoạch: Đầu tư cho việc lập, thẩm định và công bố các quy hoạch quốc gia, vùng, tỉnh.
• Hỗ trợ tài chính: Cấp vốn điều lệ cho ngân hàng chính sách, quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách hoặc cấp bù lãi suất tín dụng ưu đãi.

Các dự án đầu tư công phục vụ hoạt động hành chính và dịch vụ công (ảnh minh họa)

3. Tiêu chí phân loại dự án đầu tư công mới nhất năm 2023

Việc phân loại dự án giúp xác định thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư và quy trình quản lý. Luật Đầu tư công 2019 chia dự án thành 4 cấp độ chính:

3.1. Dự án quan trọng quốc gia

Tại Điều 7, dự án được coi là quan trọng quốc gia nếu đáp ứng một trong các tiêu chí:

• Sử dụng vốn đầu tư công từ 10.000 tỷ đồng trở lên.
• Ảnh hưởng lớn đến môi trường (nhà máy điện hạt nhân, chuyển mục đích rừng đặc dụng trên 50 ha...).
• Di dân tái định cư từ 20.000 người (miền núi) hoặc 50.000 người (vùng khác) trở lên.

3.2. Dự án nhóm A

Theo Điều 8, dự án nhóm A bao gồm các dự án quốc phòng an ninh tuyệt mật, sản xuất chất độc hại hoặc các dự án có tổng mức đầu tư lớn tùy lĩnh vực:

• Từ 2.300 tỷ đồng: Giao thông, điện, dầu khí, hóa chất, khai thác khoáng sản.
• Từ 1.500 tỷ đồng: Thủy lợi, bưu chính viễn thông, cấp thoát nước.
• Từ 1.000 tỷ đồng: Nông lâm nghiệp, hạ tầng khu đô thị mới.
• Từ 800 tỷ đồng: Y tế, văn hóa, giáo dục, nghiên cứu khoa học.

3.3. Dự án nhóm B và nhóm C

Dựa trên các lĩnh vực tương tự nhóm A nhưng có quy mô vốn thấp hơn:

• Dự án nhóm B: Có mức vốn từ 45 tỷ đến dưới 2.300 tỷ đồng (tùy lĩnh vực quy định tại Điều 9).
• Dự án nhóm C: Có mức vốn dưới 45 tỷ đến dưới 120 tỷ đồng (tùy lĩnh vực quy định tại Điều 10).

4. Nguyên tắc quản lý và các hành vi bị nghiêm cấm

Để đảm bảo hiệu quả sử dụng ngân sách, Điều 12 quy định việc quản lý phải tuân thủ tính công khai, minh bạch, phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 5 năm và không để xảy ra thất thoát, lãng phí.

Đặc biệt, Điều 16 liệt kê danh sách các hành vi bị nghiêm cấm, bao gồm:

• Quyết định chủ trương đầu tư không đúng thẩm quyền hoặc không cân đối được vốn.
• Lợi dụng chức vụ để tham nhũng, vụ lợi.
• Thông đồng giữa chủ đầu tư và nhà thầu gây thất thoát tài sản Nhà nước.
• Sử dụng vốn sai mục đích, vượt định mức.
• Làm giả hồ sơ, tài liệu hoặc báo cáo sai sự thật về tình hình thực hiện dự án.

Việc nắm vững các quy định về đầu tư công không chỉ giúp các cơ quan thực thi đúng pháp luật mà còn giúp người dân giám sát hiệu quả các dự án tại địa phương, đảm bảo nguồn lực quốc gia được sử dụng đúng chỗ, đúng mục tiêu.