Trong các giao dịch dân sự như mua bán nhà đất hay thuê tài sản, đặt cọc là bước đệm quan trọng để đảm bảo các bên thực hiện đúng cam kết. Tuy nhiên, không phải loại tài sản nào cũng được pháp luật chấp nhận làm vật đặt cọc. Việc sử dụng sai loại tài sản có thể dẫn đến hợp đồng vô hiệu, gây thiệt hại lớn cho các bên tham gia.

Bản chất của việc đặt cọc theo quy định hiện hành

Theo quy định tại Điều 328 Bộ luật Dân sự 2015, đặt cọc là việc một bên (bên đặt cọc) giao cho bên kia (bên nhận đặt cọc) một khoản tiền hoặc kim khí quý, đá quý hoặc vật có giá trị khác trong một thời hạn để bảo đảm giao kết hoặc thực hiện hợp đồng.

"1. Đặt cọc là việc một bên (sau đây gọi là bên đặt cọc) giao cho bên kia (sau đây gọi là bên nhận đặt cọc) một khoản tiền hoặc kim khí quý, đá quý hoặc vật có giá trị khác (sau đây gọi chung là tài sản đặt cọc) trong một thời hạn để bảo đảm giao kết hoặc thực hiện hợp đồng."

Nếu hợp đồng được giao kết, thực hiện thì tài sản đặt cọc được trả lại cho bên đặt cọc hoặc được trừ để thực hiện nghĩa vụ trả tiền. Ngược lại, nếu một bên từ chối giao kết, thực hiện hợp đồng thì sẽ phải chịu mức phạt cọc tương ứng theo thỏa thuận hoặc theo luật định.

Đặt cọc bằng vàng: Hoàn toàn hợp pháp

Nhiều người dân vẫn giữ thói quen tích trữ và giao dịch bằng vàng. Vậy vàng có được dùng để đặt cọc? Câu trả lời là CÓ. Vàng được phân loại là kim khí quý. Dựa trên định nghĩa tại Bộ luật Dân sự 2015, kim khí quý là một trong những loại tài sản đặt cọc hợp lệ. Do đó, các bên hoàn toàn có thể thỏa thuận đặt cọc bằng vàng miếng, vàng trang sức trong các giao dịch dân sự.

Rủi ro khi đặt cọc bằng ngoại tệ trên lãnh thổ Việt Nam

Đây là vấn đề gây nhiều tranh cãi và dễ dẫn đến rủi ro pháp lý nhất. Theo nguyên tắc quản lý ngoại hối tại Việt Nam, mọi giao dịch, thanh toán, niêm yết, quảng cáo... không được thực hiện bằng ngoại tệ, trừ một số trường hợp đặc biệt được Ngân hàng Nhà nước cho phép.

Căn cứ Pháp lệnh ngoại hối, việc đặt cọc bằng ngoại tệ (như USD, Euro...) giữa các cá nhân, tổ chức không thuộc diện được phép sẽ bị coi là vi phạm pháp luật. Trong trường hợp xảy ra tranh chấp, tòa án có thể tuyên bố thỏa thuận đặt cọc này vô hiệu, dẫn đến việc các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận, và bên có lỗi phải bồi thường thiệt hại.

Sử dụng Séc để đặt cọc: Tiện lợi nhưng cần lưu ý

Séc là một loại giấy tờ có giá được quy định tại Luật Các công cụ chuyển nhượng 2005. Vì là giấy tờ có giá, séc được coi là "vật có giá trị khác" theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015. Do đó, việc đặt cọc bằng séc là hợp pháp. Tuy nhiên, bên nhận đặt cọc cần kiểm tra kỹ tính thanh khoản và thời hạn của tờ séc để đảm bảo quyền lợi của mình.

Lời khuyên từ chuyên gia: Để đảm bảo an toàn tuyệt đối, các bên nên ưu tiên đặt cọc bằng Đồng Việt Nam (VND) thông qua chuyển khoản ngân hàng để có bằng chứng giao dịch rõ ràng. Nếu sử dụng vàng hay vật quý, cần có biên bản bàn giao chi tiết về khối lượng, chất lượng và giá trị quy đổi tại thời điểm đặt cọc.