Trong bối cảnh dịch Covid-19 diễn biến phức tạp vào đầu năm 2020, hàng triệu học sinh trên cả nước phải tạm dừng đến trường để đảm bảo an toàn y tế theo tinh thần của Quyết định 173/QĐ-TTg năm 2020. Việc nghỉ học kéo dài dẫn đến một câu hỏi pháp lý hóc búa: Phụ huynh có phải tiếp tục đóng học phí khi con em không đến lớp?

Covid-19 và khái niệm "Sự kiện bất khả kháng" theo Bộ luật Dân sự

Để giải quyết tranh chấp về học phí, trước hết cần xác định bản chất của dịch Covid-19 dưới góc độ dân sự. Theo quy định tại khoản 1 Điều 156 Bộ luật Dân sự 2015:

"Sự kiện bất khả kháng là sự kiện xảy ra một cách khách quan không thể lường trước được và không thể khắc phục được mặc dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép."

Covid-19 hội tụ đủ các yếu tố này: Xảy ra ngoài ý muốn của nhà trường và phụ huynh, không thể dự đoán chính xác thời điểm bùng phát và các biện pháp cách ly xã hội là bắt buộc theo lệnh của cơ quan Nhà nước. Do đó, đây được xem là căn cứ để xem xét miễn trừ trách nhiệm dân sự.

Phân loại trách nhiệm đóng học phí theo loại hình trường học

Việc xác định nghĩa vụ tài chính phụ thuộc rất lớn vào việc học sinh đang theo học tại cơ sở giáo dục công lập hay tư thục.

1. Đối với các trường công lập

Tại thời điểm năm 2020, cơ chế thu học phí được điều chỉnh bởi Nghị định 86/2015/NĐ-CP. Thông thường, học phí trường công lập được thu theo số tháng thực học. Nếu học sinh nghỉ học cả tháng do dịch bệnh, nhà trường không có căn cứ để thu học phí tháng đó.

Tuy nhiên, nếu nhà trường tổ chức dạy bù vào thời gian sau đó (ví dụ học bù vào kỳ nghỉ hè), phụ huynh vẫn phải hoàn thành nghĩa vụ đóng học phí cho chương trình học đó. Điểm mấu chốt là tổng mức học phí cả năm không thay đổi, chỉ là thời điểm đóng và thời điểm học bị dịch chuyển.

2. Đối với các trường tư thục và quốc tế

Đây là khu vực phát sinh nhiều tranh chấp nhất. Mối quan hệ giữa phụ huynh và trường tư thục bản chất là một giao dịch dân sự cung cấp dịch vụ giáo dục. Theo Điều 351 Bộ luật Dân sự 2015, trường hợp bên có nghĩa vụ không thực hiện đúng nghĩa vụ do sự kiện bất khả kháng thì không phải chịu trách nhiệm dân sự, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

Nhiều trường tư thục có thỏa thuận rõ ràng trong hợp đồng nhập học: Học phí tính theo ngày thực tế hoặc hoàn trả một phần nếu nghỉ do thiên tai, dịch bệnh. Trong trường hợp này, nhà trường phải tuân thủ đúng cam kết. Nếu hợp đồng không quy định, hai bên cần thương lượng dựa trên nguyên tắc chia sẻ rủi ro.

Giải quyết tranh chấp học phí: Thỏa thuận là ưu tiên hàng đầu

Pháp luật khuyến khích sự thỏa thuận giữa các bên trong các giao dịch dân sự. Nhà trường vẫn phải duy trì bộ máy, trả lương giáo viên và chi phí mặt bằng ngay cả khi học sinh nghỉ. Ngược lại, phụ huynh cũng gặp khó khăn về kinh tế và phải tự trông con tại nhà.

Các phương án giải quyết phổ biến bao gồm:

• Miễn 100% học phí: Áp dụng cho các khoản thu theo ngày như tiền ăn, tiền xe đưa đón.
• Giảm một phần học phí: Đối với học phí chính khóa để hỗ trợ nhà trường duy trì hoạt động.
• Chuyển đổi hình thức học: Nếu trường tổ chức học trực tuyến (online) hiệu quả, phụ huynh có nghĩa vụ đóng học phí tương ứng với chất lượng dịch vụ nhận được.

Lời khuyên pháp lý

Phụ huynh cần rà soát kỹ các điều khoản trong hợp đồng giáo dục hoặc quy chế tài chính của nhà trường đã ký kết từ đầu năm học. Trong trường hợp không đạt được tiếng nói chung, các bên có thể nhờ đến sự can thiệp của cơ quan quản lý giáo dục địa phương hoặc khởi kiện ra Tòa án để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình dựa trên các quy định về sự kiện bất khả kháng của Bộ luật Dân sự 2015.