Thưởng Tết từ lâu đã trở thành một nét văn hóa đặc trưng và là niềm mong mỏi lớn nhất của người lao động Việt Nam sau một năm làm việc vất vả. Tuy nhiên, bước sang năm 2022, dưới tác động nặng nề của đại dịch, không ít doanh nghiệp rơi vào tình cảnh lao đao, dẫn đến việc phải cắt giảm hoặc thậm chí không có thưởng Tết. Điều này đã làm nảy sinh những làn sóng phản đối, thậm chí là đình công tự phát tại một số đơn vị. Vậy dưới góc độ pháp lý, hành vi này có được chấp nhận?

Thưởng Tết là quyền lợi bắt buộc hay sự hỗ trợ từ doanh nghiệp?

Để hiểu rõ vấn đề, trước hết cần xác định bản chất của tiền thưởng theo quy định của pháp luật. Tại Điều 104 Bộ luật Lao động 2019, khái niệm về thưởng được quy định như sau:

1. Thưởng là số tiền hoặc tài sản hoặc bằng các hình thức khác mà người sử dụng lao động thưởng cho người lao động căn cứ vào kết quả sản xuất, kinh doanh, mức độ hoàn thành công việc của người lao động.

Như vậy, pháp luật không bắt buộc doanh nghiệp phải thưởng Tết cho người lao động. Việc có thưởng hay không, thưởng bao nhiêu hoàn toàn phụ thuộc vào hai yếu tố chính: Kết quả kinh doanh của công ty và Mức độ hoàn thành công việc của cá nhân. Nếu trong hợp đồng lao động hoặc quy chế thưởng của công ty không có cam kết cụ thể về một mức thưởng cố định bất chấp kết quả kinh doanh, thì việc công ty giảm thưởng khi làm ăn thua lỗ là hoàn toàn đúng luật.

Đình công để phản đối giảm thưởng Tết: Coi chừng vi phạm pháp luật

Khi quyền lợi bị ảnh hưởng, nhiều người lao động nghĩ ngay đến việc đình công để gây sức ép với chủ doanh nghiệp. Tuy nhiên, theo Điều 199 Bộ luật Lao động 2019, quyền đình công chỉ được thực hiện trong trường hợp tranh chấp lao động tập thể về lợi ích và phải tuân thủ một quy trình cực kỳ nghiêm ngặt.

Tranh chấp về thưởng Tết thường được xếp vào nhóm tranh chấp về lợi ích. Tuy nhiên, để cuộc đình công được coi là hợp pháp, tổ chức đại diện người lao động phải tiến hành thương lượng, hòa giải và lấy ý kiến tập thể theo đúng trình tự. Việc người lao động tự ý bỏ việc, tụ tập phản đối mà không thông qua tổ chức công đoàn hoặc không tuân thủ quy trình báo trước sẽ bị coi là đình công bất hợp pháp.

Ngừng việc tự phát: Nguy cơ bị sa thải và mất trắng tiền lương

Nhiều người lao động lựa chọn hình thức "ngừng việc" để phản đối. Tuy nhiên, cần lưu ý quy định tại Điều 99 về tiền lương ngừng việc. Nếu việc ngừng việc xuất phát từ lỗi của người lao động (tự ý nghỉ để phản đối dù công ty không vi phạm luật), người lao động sẽ không được trả lương.

Nghiêm trọng hơn, hành vi tự ý bỏ việc để phản đối giảm thưởng có thể dẫn đến các hình thức kỷ luật nặng nề:

• Theo khoản 4 Điều 125, nếu người lao động tự ý bỏ việc 05 ngày cộng dồn trong 30 ngày mà không có lý do chính đáng, doanh nghiệp có quyền áp dụng hình thức kỷ luật sa thải.
• Theo điểm e khoản 1 Điều 36, người sử dụng lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động nếu người lao động tự ý bỏ việc từ 05 ngày làm việc liên tục trở lên.

Lời khuyên cho người lao động trong giai đoạn khó khăn

Thay vì lựa chọn những hình thức phản đối cực đoan và đầy rủi ro pháp lý, người lao động nên:

1. Xem lại quy chế thưởng: Kiểm tra kỹ các điều khoản trong hợp đồng lao động và nội quy công ty để xem mức thưởng có được cam kết cố định hay không.
2. Đối thoại trực tiếp: Thông qua tổ chức công đoàn cơ sở để lắng nghe chia sẻ từ phía doanh nghiệp và đưa ra những kiến nghị hợp lý.
3. Chia sẻ cùng doanh nghiệp: Trong bối cảnh dịch bệnh năm 2022, việc duy trì được việc làm và mức lương cơ bản đã là một nỗ lực lớn của nhiều đơn vị. Sự thấu hiểu từ hai phía sẽ giúp quan hệ lao động bền vững hơn.

Tóm lại, việc đình công hay ngừng việc để phản đối giảm thưởng Tết khi doanh nghiệp gặp khó khăn khách quan là hành vi không đúng quy định pháp luật và có thể khiến người lao động mất đi công việc hiện tại.