Trong nỗ lực đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và nâng cao tính chủ động của địa phương, Chính phủ đã ban hành quy định mới liên quan đến việc xác định các khu vực thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Theo đó, kể từ giữa năm 2025, các địa phương sẽ tự quyết định danh sách các xã, thôn khó khăn trên địa bàn thay vì trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt như trước đây.

Phân cấp mạnh mẽ: UBND cấp tỉnh nắm quyền "cầm cân nảy mực"

Căn cứ quy định tại Điều 7 Nghị định 124/2025/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 01/7/2025), Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh đã chính thức được trao quyền phê duyệt danh sách xã khu vực III, II, I và công nhận thôn đặc biệt khó khăn thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025.

Đây là một bước ngoặt lớn trong công tác quản lý nhà nước về dân tộc. Trước thời điểm này, theo quy định tại khoản 4 Điều 7 Quyết định 33/2020/QĐ-TTg, thẩm quyền này thuộc về Thủ tướng Chính phủ:

“Ủy ban Dân tộc chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành liên quan, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tổng hợp, trình Thủ tướng Chính phủ quyết định phê duyệt danh sách xã khu vực III, khu vực II, khu vực I và thôn đặc biệt khó khăn.”

Việc chuyển giao thẩm quyền này giúp các địa phương bám sát thực tiễn, rút ngắn thời gian thực hiện các thủ tục hành chính và đảm bảo các chính sách an sinh xã hội được triển khai kịp thời đến đúng đối tượng.

Quy trình rà soát và hồ sơ xác định danh sách xã, thôn

Dù thẩm quyền phê duyệt thay đổi, việc xác định danh sách vẫn phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chí phân định vùng dân tộc thiểu số và miền núi quy định tại Quyết định 33/2020/QĐ-TTg. Quy trình thực hiện cụ thể như sau:

• Cấp xã: Có trách nhiệm tổ chức rà soát thực tế, lập hồ sơ xác định danh sách xã khu vực III, II, I và thôn đặc biệt khó khăn, sau đó gửi lên UBND cấp tỉnh.
• Cấp tỉnh: Thực hiện thẩm định và ban hành quyết định phê duyệt trong thời hạn 45 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ.

Hồ sơ xác định bao gồm các tài liệu quan trọng như: Bảng đánh giá mức độ đạt tiêu chí; Báo cáo kết quả và danh sách chi tiết; Quyết định phê duyệt tỷ lệ hộ nghèo; Số liệu về dân số và tỷ lệ hộ dân tộc thiểu số tại địa phương.

Tiêu chí phân định xã khu vực I, II, III hiện nay

Theo tinh thần của Quyết định 33/2020/QĐ-TTg, các khu vực được phân định dựa trên trình độ phát triển:

• Xã khu vực I: Là những xã bước đầu có sự phát triển kinh tế - xã hội ổn định.
• Xã khu vực II: Là những xã còn gặp nhiều khó khăn nhưng chưa đến mức đặc biệt khó khăn.
• Xã khu vực III: Là những xã đặc biệt khó khăn, nơi có tỷ lệ hộ dân tộc thiểu số từ 15% trở lên và điều kiện sống còn nhiều hạn chế.

Việc trao quyền cho địa phương không chỉ là sự tin tưởng của Trung ương mà còn đặt ra trách nhiệm nặng nề cho UBND cấp tỉnh trong việc đảm bảo tính khách quan, minh bạch, giúp đồng bào dân tộc thiểu số sớm vươn lên thoát nghèo bền vững.