Kể từ ngày 01/03/2012, cộng đồng doanh nghiệp tại Việt Nam sẽ phải đối mặt với những thay đổi căn bản trong việc xác định thu nhập chịu thuế. Theo quy định mới nhất, các khoản thu nhập vốn trước đây có thể được xem xét linh hoạt thì nay đã được đưa vào khuôn khổ quản lý chặt chẽ hơn.

Mở rộng phạm vi thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp

Căn cứ theo quy định tại Nghị định 122/2011/NĐ-CP ngày 27/12/2011, Chính phủ đã sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 124/2008/NĐ-CP nhằm hướng dẫn chi tiết thi hành Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2008.

Điểm đáng chú ý nhất là việc xác định thu nhập từ lãi tiền gửi và lãi cho vay vốn. Cụ thể, tất cả các khoản lãi tiền gửi tại các tổ chức tín dụng, lãi cho vay vốn dưới mọi hình thức theo quy định của pháp luật, phí bảo lãnh tín dụng và các khoản phí khác phát sinh từ hoạt động cho vay đều phải được tính vào thu nhập chịu thuế của doanh nghiệp.

Chênh lệch tỷ giá và các khoản thu nhập khác

Bên cạnh lãi tiền gửi, Nghị định 122/2011/NĐ-CP cũng làm rõ nghĩa vụ thuế đối với thu nhập từ bán ngoại tệ và chênh lệch tỷ giá. Các khoản chênh lệch tỷ giá do đánh giá lại các khoản nợ phải trả có nguồn gốc ngoại tệ vào cuối năm tài chính sẽ phải chịu thuế thu nhập doanh nghiệp.

Tuy nhiên, pháp luật cũng dành ra một khoản loại trừ quan trọng: "Trừ chênh lệch tỷ giá phát sinh trong quá trình đầu tư xây dựng cơ bản để hình thành tài sản cố định mà tài sản cố định này chưa đưa vào sản xuất kinh doanh". Điều này giúp giảm bớt gánh nặng thuế cho các doanh nghiệp đang trong giai đoạn đầu tư hạ tầng lớn.

Danh mục các loại thu nhập chịu thuế bổ sung:

• Thu nhập từ chuyển nhượng, thanh lý tài sản (trừ bất động sản) và các loại giấy tờ có giá khác.
• Thu nhập từ bản quyền dưới mọi hình thức, thu nhập từ quyền sở hữu trí tuệ.
• Thu nhập từ chuyển giao công nghệ theo quy định của pháp luật.
• Thu nhập từ hoạt động cho thuê tài sản dưới mọi hình thức.

Quy định về chuyển nhượng vốn và chứng khoán

Đối với các hoạt động đầu tư tài chính, doanh nghiệp thực hiện chuyển nhượng chứng khoán mà không nhận bằng tiền mặt mà nhận bằng tài sản hoặc các lợi ích vật chất khác (như cổ phiếu mới, chứng chỉ quỹ) nếu có phát sinh thu nhập thì vẫn phải thực hiện nghĩa vụ thuế TNDN theo quy định.

Quy định này nhằm ngăn chặn việc lách thuế thông qua các hình thức hoán đổi tài sản thay vì thanh toán bằng tiền mặt, đảm bảo sự công bằng trong thực thi chính sách thuế giữa các loại hình giao dịch.

Các sửa đổi, bổ sung này chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/03/2012 và sẽ được áp dụng ngay cho kỳ tính thuế từ năm 2012 trở đi. Doanh nghiệp cần chủ động rà soát các khoản thu nhập tài chính để thực hiện kê khai và nộp thuế đúng quy định, tránh các rủi ro pháp lý về sau.

Việc nắm vững các quy định tại Nghị định 122/2011/NĐ-CP là vô cùng cần thiết đối với bộ phận kế toán và ban lãnh đạo doanh nghiệp trong bối cảnh kinh tế năm 2012 đầy biến động.