Từ ngày 01/7/2025, hệ thống quản lý an toàn lao động tại Việt Nam sẽ có sự chuyển dịch mạnh mẽ về thẩm quyền cơ sở. Theo quy định mới nhất tại Nghị định 129/2025/NĐ-CP, Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã và Công an cấp xã sẽ đóng vai trò nòng cốt trong việc tiếp nhận khai báo và trực tiếp điều tra các vụ tai nạn lao động liên quan đến người lao động làm việc không theo hợp đồng lao động (lao động tự do).

UBND cấp xã: Từ vai trò phối hợp sang chủ trì điều tra

Trước đây, theo quy định tại Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015 và Nghị định 39/2016/NĐ-CP, vai trò của cấp xã trong điều tra tai nạn lao động còn khá hạn chế. Tuy nhiên, Điều 43 Nghị định 129/2025/NĐ-CP đã cụ thể hóa thẩm quyền này như sau:

"1. Trường hợp tai nạn lao động làm bị thương nặng một người lao động làm việc không theo hợp đồng lao động theo quy định tại khoản 1 Điều 35 Luật An toàn, vệ sinh lao động thì Ủy ban nhân dân cấp xã nơi xảy ra tai nạn lao động phải lập biên bản ghi nhận sự việc để thống kê tai nạn lao động."

Đặc biệt, đối với những người lao động có tham gia bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện theo Nghị định 143/2024/NĐ-CP, quy trình điều tra sẽ được thực hiện bài bản hơn. Theo Điều 49 Nghị định 129/2025/NĐ-CP, UBND cấp xã có trách nhiệm:

• Thành lập Đoàn điều tra tai nạn lao động cấp cơ sở: Để điều tra các vụ tai nạn làm bị thương nặng 01 người hoặc tai nạn nhẹ.
• Thành phần Đoàn điều tra: Bao gồm đại diện phụ trách nội vụ, lao động, y tế của xã và đại diện cơ quan bảo hiểm xã hội khu vực.
• Báo cáo nhanh: Gửi báo cáo đến Sở Nội vụ ngay khi nhận được tin báo tai nạn.

Trách nhiệm mới của Công an cấp xã trong tiếp nhận khai báo

Một điểm mới đáng chú ý khác là việc giao trách nhiệm tiếp nhận khai báo cho Công an cấp xã. Theo Điều 42 Nghị định 129/2025/NĐ-CP, cơ quan này có nhiệm vụ:

1. Tiếp nhận khai báo tai nạn lao động, sự cố kỹ thuật từ người sử dụng lao động theo điểm b khoản 1 Điều 34 Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015.
2. Nhận thông báo từ UBND xã trong các trường hợp tai nạn chết người hoặc làm bị thương nặng từ 02 người trở lên theo điểm d khoản 1 Điều 34 Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015.

Việc bổ sung trách nhiệm cho Công an cấp xã giúp quy trình tiếp nhận thông tin trở nên nhanh chóng và kịp thời hơn, đặc biệt là trong các tình huống khẩn cấp cần bảo vệ hiện trường và xác minh ban đầu.

Ý nghĩa đối với người lao động tự do

Quy định này mang lại sự an tâm lớn cho nhóm lao động không có hợp đồng - vốn là đối tượng dễ bị tổn thương và thường gặp khó khăn khi yêu cầu xác minh tai nạn lao động để hưởng các chế độ an sinh. Với việc UBND cấp xã trực tiếp chủ trì, người lao động và gia đình có thể dễ dàng tiếp cận cơ quan chức năng ngay tại địa phương để yêu cầu lập biên bản, làm căn cứ pháp lý quan trọng cho các thủ tục bồi thường hoặc trợ cấp sau này.

Các chuyên gia pháp lý nhận định, việc phân cấp thẩm quyền về tận cấp xã không chỉ giảm tải cho cơ quan quản lý cấp tỉnh mà còn đảm bảo tính khách quan, kịp thời của công tác điều tra tai nạn lao động trong tình hình mới.