Trong guồng quay hối hả của nền kinh tế năm 2019, việc tăng ca (làm thêm giờ) không chỉ là nhu cầu của doanh nghiệp để kịp tiến độ đơn hàng mà còn là mong muốn của nhiều người lao động nhằm cải thiện thu nhập. Tuy nhiên, thực tế cho thấy bài toán nhân sự này chưa bao giờ là dễ dàng. Nếu không nắm vững các quy định tại Bộ luật Lao động 2012, doanh nghiệp rất dễ sa chân vào những sai phạm nghiêm trọng, dẫn đến thiệt hại về uy tín và tài chính.

Xác định chính xác thời điểm được tính là tăng ca

Theo quy định tại Điều 104 Bộ luật Lao động 2012, thời giờ làm việc bình thường không quá 08 giờ trong 01 ngày và 48 giờ trong 01 tuần. Doanh nghiệp có quyền quy định làm việc theo giờ hoặc ngày hoặc tuần, nhưng phải đảm bảo tổng thời gian không vượt ngưỡng quy định.

Điều 104. Thời giờ làm việc bình thường
1. Thời giờ làm việc bình thường không quá 08 giờ trong 01 ngày và 48 giờ trong 01 tuần.
2. Người sử dụng lao động có quyền quyết định sắp xếp thời giờ làm việc theo ngày hoặc tuần; trường hợp theo tuần thì thời giờ làm việc bình thường không quá 10 giờ trong 01 ngày, nhưng không quá 48 giờ trong 01 tuần...

Như vậy, bất kỳ khoảng thời gian nào người lao động làm việc ngoài khung giờ bình thường đã thỏa thuận hoặc quy định trong nội quy lao động đều được tính là làm thêm giờ. Đặc biệt, đối với những công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, thời giờ làm việc bình thường còn bị rút ngắn xuống không quá 06 giờ/ngày để bảo vệ sức khỏe người lao động.

3 điều kiện bắt buộc để huy động làm thêm giờ hợp pháp

Không phải cứ trả lương cao là doanh nghiệp có quyền yêu cầu nhân viên làm thêm bao nhiêu tùy thích. Điều 106 Bộ luật Lao động 2012 đặt ra những rào cản pháp lý nghiêm ngặt:

• Sự đồng ý của người lao động: Đây là nguyên tắc tự nguyện, doanh nghiệp không được phép cưỡng ép.
• Giới hạn thời gian: Số giờ làm thêm không quá 50% số giờ làm việc bình thường trong 01 ngày; không quá 30 giờ trong 01 tháng và tổng cộng không quá 200 giờ trong 01 năm (trừ một số trường hợp đặc biệt được làm đến 300 giờ).
• Nghỉ bù: Sau mỗi đợt làm thêm tối đa 07 ngày trong tháng, doanh nghiệp phải bố trí cho người lao động nghỉ bù.

Quyền lợi về tiền lương: Cách tính chuẩn theo Thông tư 23/2015/TT-BLĐTBXH

Tiền lương làm thêm giờ là quyền lợi sát sườn của người lao động. Theo hướng dẫn tại Thông tư 23/2015/TT-BLĐTBXH, mức lương được tính dựa trên đơn giá tiền lương hoặc tiền lương thực trả của công việc đang làm:

• Ngày thường: Ít nhất bằng 150%.
• Ngày nghỉ hằng tuần: Ít nhất bằng 200%.
• Ngày nghỉ lễ, tết, ngày nghỉ có hưởng lương: Ít nhất bằng 300% (chưa kể tiền lương ngày lễ đó).

Nếu làm thêm giờ vào ban đêm, người lao động còn được hưởng thêm ít nhất 30% lương làm việc ban ngày và 20% lương làm thêm giờ vào ban ngày của ngày làm việc đó. Đây là khoản bù đắp xứng đáng cho những hao tổn về thể lực và tinh thần khi phải làm việc trái với nhịp sinh học tự nhiên.

Chế tài xử phạt: Từ phạt hành chính đến trách nhiệm hình sự

Việc vi phạm quy định về thời giờ làm việc không chỉ dừng lại ở việc bị thanh tra lao động nhắc nhở. Theo Nghị định 95/2013/NĐ-CP, doanh nghiệp có thể bị phạt tiền từ 20 đến 50 triệu đồng nếu huy động lao động quá giờ quy định hoặc không có sự đồng ý của họ. Thậm chí, doanh nghiệp còn có thể bị đình chỉ hoạt động có thời hạn.

Nghiêm trọng hơn, nếu hành vi ép buộc lao động dẫn đến hậu quả chết người hoặc gây thương tích nặng, người sử dụng lao động có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015. Cụ thể, tại Điều 297 Bộ luật Hình sự 2015 về tội cưỡng bức lao động, mức hình phạt cao nhất có thể lên đến 12 năm tù.

Lời khuyên cho nhà quản trị nhân sự

Để giải quyết bài toán tiến độ mà vẫn đảm bảo tính pháp lý, doanh nghiệp cần xây dựng một hệ thống quản trị linh hoạt. Việc đưa các quy định về làm thêm giờ vào thỏa ước lao động tập thể và nội quy lao động một cách minh bạch là bước đi đầu tiên. Bên cạnh đó, việc áp dụng các chính sách thưởng năng suất, thưởng hoàn thành công việc thay vì chỉ tập trung vào số giờ làm thêm sẽ giúp kích thích tinh thần làm việc của nhân viên hiệu quả hơn.

Tăng ca là một công cụ, nhưng nếu sử dụng sai cách, nó sẽ trở thành con dao hai lưỡi đe dọa sự tồn vong của doanh nghiệp. Hãy luôn đặt sức khỏe và quyền lợi của người lao động lên hàng đầu để xây dựng một môi trường làm việc bền vững.