Trong bối cảnh nền công nghiệp Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ, việc đảm bảo an toàn, an ninh trong hoạt động hóa chất trở thành yêu cầu cấp thiết hơn bao giờ hết. Bước sang năm 2026, hệ thống pháp luật về hóa chất đã có những điều chỉnh mang tính bước ngoặt, đặc biệt là sự vận hành đồng bộ của Luật Hóa chất 2025 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Một trong những nội dung trọng tâm mà mọi tổ chức, cá nhân tham gia chuỗi cung ứng hóa chất phải đặc biệt lưu tâm chính là Danh mục hóa chất cần kiểm soát đặc biệt.

Bước ngoặt mới trong quản lý hóa chất tại Việt Nam năm 2026

Việc quản lý hóa chất không chỉ đơn thuần là vấn đề an toàn lao động mà còn liên quan trực tiếp đến an ninh quốc gia và thực thi các cam kết quốc tế. Luật Hóa chất 2025 đã thiết lập một khung pháp lý chặt chẽ, phân loại hóa chất dựa trên mức độ rủi ro thực tế. Tiếp nối tinh thần đó, Nghị định 24/2026/NĐ-CP đã cụ thể hóa danh mục các chất cần sự giám sát đặc biệt từ cơ quan nhà nước.

Quy định mới không chỉ dừng lại ở việc liệt kê tên chất mà còn đi sâu vào quy trình khai báo, cấp phép và hậu kiểm. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải có hệ thống quản trị dữ liệu hóa chất minh bạch và chính xác.

Tại sao phải kiểm soát đặc biệt một số loại hóa chất?

Hóa chất cần kiểm soát đặc biệt thường sở hữu những đặc tính nguy hiểm tiềm tàng. Đó có thể là những chất có độc tính cấp tính cao, khả năng gây ung thư, biến đổi gen hoặc là những tiền chất có thể bị lợi dụng để sản xuất ma túy, vũ khí hóa học. Theo quy định tại Nghị định 24/2026/NĐ-CP, việc kiểm soát chặt chẽ nhằm ngăn chặn các nguy cơ:

• Thất thoát hóa chất vào các mục đích bất hợp pháp.
• Sự cố cháy nổ hóa chất quy mô lớn gây thiệt hại về người và tài sản.
• Ô nhiễm môi trường nghiêm trọng khó khắc phục.

Chi tiết danh mục hóa chất cần kiểm soát đặc biệt theo Nghị định 24/2026/NĐ-CP

Tại Phụ lục III của Nghị định 24/2026/NĐ-CP, danh mục được chia thành các nhóm đối tượng cụ thể để doanh nghiệp dễ dàng tra cứu và áp dụng:

1. Nhóm tiền chất công nghiệp thiết yếu

Đây là nhóm hóa chất có vai trò quan trọng trong sản xuất công nghiệp (như dung môi, chất xúc tác) nhưng đồng thời cũng là nguyên liệu không thể thiếu trong quá trình điều chế các chất ma túy. Một số hóa chất tiêu biểu bao gồm:

• Phenylacetone (P2P): Mã số CAS 103-79-7 - Tiền chất quan trọng trong tổng hợp hữu cơ.
• Acetic anhydride (AA): Mã số CAS 108-24-7 - Thường dùng trong sản xuất dược phẩm và chất dẻo.
• Alpha-phenyl acetoacetonitrile (APAAN): Mã số CAS 4468-48-8.
• Piperidine: Mã số CAS 110-89-4.

2. Hóa chất thuộc Công ước cấm vũ khí hóa học

Việt Nam là thành viên có trách nhiệm của các công ước quốc tế. Do đó, các hóa chất độc và tiền chất thuộc các Bảng 1, 2 và 3 của Công ước Cấm vũ khí hóa học được kiểm soát cực kỳ nghiêm ngặt. Điển hình như:

• Amiton: Hóa chất cực độc thuộc Bảng 2.
• PFIB: Một loại khí độc hại phát sinh trong quá trình sản xuất polyme.
• Phosgene: Tác nhân hóa học nguy hiểm thường dùng trong sản xuất thuốc nhuộm và nhựa.

Cách xác định hỗn hợp chất cần kiểm soát - Quy định mới nhất

Một trong những điểm gây khó khăn cho doanh nghiệp trước đây là việc xác định các hỗn hợp chứa hóa chất nguy hiểm. Nghị định 24/2026/NĐ-CP đã đưa ra ngưỡng hàm lượng cụ thể để định danh hỗn hợp cần kiểm soát đặc biệt:

Hỗn hợp chất được coi là hóa chất cần kiểm soát đặc biệt nếu chứa ít nhất một thành phần thuộc danh mục với hàm lượng:
- Lớn hơn 1% khối lượng đối với nhóm tiền chất công nghiệp nhóm 1 và hóa chất độc theo Công ước quốc tế.
- Lớn hơn 5% khối lượng đối với tiền chất công nghiệp thuộc nhóm 2.

Trách nhiệm và nghĩa vụ của doanh nghiệp: Không thể lơ là

Việc tuân thủ quy định về hóa chất kiểm soát đặc biệt không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là bảo chứng cho uy tín của doanh nghiệp trên thị trường. Theo hướng dẫn tại Nghị định 26/2026/NĐ-CP và Thông tư 01/2026/TT-BCT, doanh nghiệp cần thực hiện:

1. Khai báo hóa chất: Thực hiện đầy đủ qua Cổng thông tin một cửa quốc gia.
2. Cấp phép kinh doanh/sản xuất: Đối với các loại hóa chất có điều kiện.
3. Xây dựng kế hoạch phòng ngừa sự cố: Đảm bảo trang thiết bị bảo hộ và ứng phó khẩn cấp luôn sẵn sàng.
4. Lưu trữ hồ sơ: Nhật ký sử dụng, mua bán hóa chất phải được lưu giữ ít nhất 05 năm để phục vụ công tác thanh tra.

Lời khuyên thực tiễn cho nhà quản lý

Đừng đợi đến khi có đoàn kiểm tra mới bắt đầu rà soát kho bãi. Các nhà quản lý cần chủ động thiết lập quy trình kiểm soát nội bộ, thường xuyên đối chiếu danh mục hóa chất đang sử dụng với Phụ lục III của Nghị định 24/2026/NĐ-CP. Việc vi phạm, dù là vô ý, cũng có thể dẫn đến những chế tài hành chính nặng nề hoặc đình chỉ hoạt động kinh doanh, gây thiệt hại không nhỏ cho doanh nghiệp.