Trong bối cảnh Việt Nam đang trở thành điểm đến của các dòng vốn đầu tư dịch chuyển, việc kiểm soát chất lượng hạ tầng kỹ thuật và công nghệ trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Theo tinh thần chỉ đạo mới nhất từ Tổng cục Hải quan tại Công văn 5354/TCHQ-GSQL, các quy định về nhập khẩu máy móc cũ đã được siết chặt nhằm ngăn chặn nguy cơ biến Việt Nam thành "bãi rác công nghệ" của thế giới.

Kiểm soát chặt chẽ máy móc cũ nhập khẩu tại các cửa khẩu cảng biển (ảnh minh họa)

Chấm dứt tình trạng nhập khẩu máy móc cũ để mua bán kiếm lời

Một trong những thay đổi quan trọng nhất mà các doanh nghiệp cần lưu ý là mục đích sử dụng của hàng hóa. Cụ thể, căn cứ theo quy định tại Quyết định 18/2019/QĐ-TTg, các doanh nghiệp chỉ được phép nhập khẩu trực tiếp máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng để phục vụ cho hoạt động sản xuất của chính doanh nghiệp.

Điều này đồng nghĩa với việc pháp luật tuyệt đối cấm các hành vi nhập khẩu máy móc cũ về để kinh doanh thương mại, mua bán lại trên thị trường. Quy định này nhằm đảm bảo các thiết bị đưa vào Việt Nam phải gắn liền với dự án sản xuất cụ thể, có sự cam kết về hiệu quả và bảo vệ môi trường từ phía chủ đầu tư.

Hàng rào kỹ thuật: Nói 'không' với công nghệ lạc hậu và ô nhiễm

Không chỉ giới hạn về mục đích sử dụng, cơ quan Hải quan còn thiết lập hàng rào kỹ thuật nghiêm ngặt đối với chất lượng thiết bị. Các loại máy móc, dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng sẽ bị từ chối làm thủ tục thông quan nếu thuộc các trường hợp sau:

• Xuất khẩu từ các quốc gia đã công bố loại bỏ do lạc hậu, chất lượng kém hoặc gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.
• Thiết bị không đảm bảo an toàn lao động hoặc không đáp ứng các tiêu chuẩn về tiết kiệm năng lượng theo quy định hiện hành.
• Máy móc có tuổi thiết bị vượt quá số năm quy định (thông thường không quá 10 năm đối với đa số các loại máy móc, trừ một số lĩnh vực đặc thù).

Việc chuyển đổi sang dây chuyền hiện đại là yêu cầu tất yếu thay vì sử dụng máy móc cũ lạc hậu (ảnh minh họa)

Cảnh giác với chiêu trò 'mượn đường' và gian lận xuất xứ

Cơ quan chức năng cũng đặc biệt lưu ý đến các dấu hiệu gian lận thương mại. Theo đó, các lô hàng máy móc, dây chuyền được xuất khẩu từ các quốc gia không thuộc nhóm G7 hoặc Hàn Quốc sẽ bị đưa vào diện kiểm tra thực tế và kiểm soát chặt chẽ.

"Đặc biệt lưu ý các trường hợp có dấu hiệu chuyển dịch đầu tư sản xuất sang Việt Nam nhằm lợi dụng xuất xứ Việt Nam để xuất khẩu đi nước ngoài, hưởng các chính sách về ưu đãi thuế quan. Những trường hợp này sẽ bị kiểm tra thực tế 100% và đối chiếu nghiêm ngặt với hồ sơ dự án đầu tư."

Chế tài xử phạt nghiêm khắc cho doanh nghiệp vi phạm

Việc cố tình nhập khẩu máy móc cũ sai quy định không chỉ khiến doanh nghiệp đối mặt với việc bị từ chối thông quan mà còn phải chịu các chế tài hành chính nặng nề. Tùy theo mức độ vi phạm, doanh nghiệp có thể bị xử phạt theo quy định tại Nghị định 127/2013/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định 45/2016/NĐ-CP).

Các hình thức xử phạt bao gồm phạt tiền, buộc tái xuất hàng hóa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc tiêu hủy nếu không thể tái xuất. Ngoài ra, doanh nghiệp còn có thể bị áp dụng các biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định hành chính trong lĩnh vực hải quan, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín và hoạt động kinh doanh lâu dài.

Lời khuyên cho doanh nghiệp: Trước khi ký kết hợp đồng nhập khẩu máy móc cũ, doanh nghiệp cần rà soát kỹ danh mục thiết bị, đối chiếu với các tiêu chuẩn kỹ thuật tại Quyết định 18/2019/QĐ-TTg và tham vấn cơ quan hải quan để tránh những thiệt hại kinh tế không đáng có.