Trong tiến trình sắp xếp tổ chức bộ máy, sáp nhập đơn vị hành chính và tinh gọn biên chế các cơ quan ngành dọc từ Trung ương đến địa phương, không ít cán bộ, công chức, viên chức phải đối mặt với bài toán thay đổi địa bàn công tác, chấp nhận làm việc cách xa gia đình hàng chục, thậm chí hàng trăm cây số. Nhằm tháo gỡ áp lực chi phí sinh hoạt và ổn định tâm lý cho đội ngũ nhân sự, dự thảo Nghị quyết của Chính phủ đã đề xuất gói chính sách hỗ trợ chi phí đi lại và thuê nhà ở với mức tối đa lên tới 5 triệu đồng/người/tháng. Vậy những ai thực sự thuộc diện thụ hưởng, điều kiện chi tiết ra sao và khoản tiền này được chi trả như thế nào?

1. Đề xuất hỗ trợ tối đa 5 triệu đồng/tháng áp dụng cho những cơ quan nào?

Theo quy định tại dự thảo Nghị quyết về chế độ hỗ trợ chi phí đi lại và thuê nhà ở do phải làm việc xa nơi cư trú, chính sách này không áp dụng tràn lan cho toàn bộ bộ máy công quyền mà tập trung vào các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc diện sáp nhập, hợp nhất, tổ chức lại thuộc các cơ quan được tổ chức theo hệ thống ngành dọc thuộc Bộ, cơ quan ở Trung ương, cụ thể gồm 06 khối cơ quan trọng yếu:

• Bộ Tài chính (bao gồm hệ thống thuế, hải quan, kho bạc nhà nước, dự trữ nhà nước tại các địa phương);
• Bộ Tư pháp (hệ thống thi hành án dân sự các cấp);
• Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (hệ thống các chi nhánh khu vực);
• Tòa án nhân dân tối cao (hệ thống Tòa án các cấp);
• Viện Kiểm sát nhân dân tối cao (hệ thống Viện kiểm sát các cấp);
• Kiểm toán nhà nước (hệ thống các Kiểm toán nhà nước khu vực).

Chính sách này ra đời xuất phát từ yêu cầu thực tiễn của công tác cải cách thể chế, thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp cũng như tinh giản, cơ cấu lại mạng lưới các chi nhánh, cơ quan ngành dọc đóng trên từng địa bàn.

2. Đối tượng cụ thể và điều kiện bắt buộc để được nhận trợ cấp

Về nhân sự thụ hưởng, chính sách hướng tới 03 nhóm lao động đang công tác tại các cơ quan nêu trên:

• Cán bộ, công chức được quy định theo Luật Cán bộ, công chức năm 2025;
• Viên chức hoạt động theo quy định của Luật Viên chức 2025;
• Người lao động làm việc theo chế độ hợp đồng lao động theo quy định tại Bộ luật Lao động 2019 và các quy định của Chính phủ.

Tuy nhiên, không phải mọi nhân sự trong danh sách nêu trên đều đương nhiên nhận được tiền hỗ trợ. Dự thảo đã đưa ra các hàng rào điều kiện rất rõ ràng:

1. Phải thuộc danh sách trả lương của cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc diện sắp xếp;
2. Có quyết định điều động công tác hợp pháp làm thay đổi trụ sở nơi làm việc xa nơi cư trú. Quyết định điều động phải có hiệu lực trong khoảng thời gian xác định từ ngày 01/3/2025 đến hết ngày 31/12/2026;
3. Khoảng cách di chuyển từ nơi cư trú đến nơi làm việc mới phải từ 30 km trở lên, được đo đạc và xác định chính xác theo tuyến đường bộ ngắn nhất hiện hành;
4. Việc chuyển công tác phải xuất phát từ nhiệm vụ tổ chức bộ máy, hoàn toàn không giải quyết cho các trường hợp chuyển công tác theo nguyện vọng cá nhân.

Các trường hợp loại trừ không được nhận hỗ trợ

Để đảm bảo ngân sách được sử dụng đúng mục đích, dự thảo Nghị quyết quy định loại trừ không giải quyết trợ cấp đối với các đối tượng sau:

• Người được tuyển dụng mới trong thời gian thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy;
• Người xin chuyển công tác, luân chuyển theo nguyện vọng cá nhân;
• Những trường hợp đã nhận quyết định nghỉ thôi việc hoặc nghỉ hưu hưởng chế độ tinh giản biên chế theo quy định tại Nghị định 178/2024/NĐ-CP và các quy định sửa đổi, bổ sung có liên quan.

3. Khung định mức hỗ trợ: Làm sao để đạt mức tối đa 5 triệu đồng/tháng?

Mức hỗ trợ tối đa 5 triệu đồng/tháng được cấu thành từ hai khoản chi độc lập: chi phí đi lại (tối đa 2 triệu đồng) và chi phí thuê nhà ở (cố định 3 triệu đồng đối với người thực tế phải thuê trọ, thuê nhà).

Chi tiết cơ cấu các mức hỗ trợ cụ thể:

• Khoản hỗ trợ chi phí đi lại:
  • Khoảng cách từ 30 km đến dưới 50 km: Hỗ trợ 1.000.000 đồng/người/tháng.
  • Khoảng cách từ 50 km đến dưới 100 km: Hỗ trợ 1.500.000 đồng/người/tháng.
  • Khoảng cách từ 100 km trở lên: Hỗ trợ 2.000.000 đồng/người/tháng.
• Khoản hỗ trợ tiền thuê nhà ở: Cán bộ, công chức, người lao động phải thực tế thuê nhà trọ, căn hộ gần trụ sở làm việc mới được hỗ trợ mức đồng loạt 3.000.000 đồng/người/tháng.

Bảng tổng hợp tổng thu nhập hỗ trợ hằng tháng:

Như vậy, chỉ những nhân sự thỏa mãn đồng thời hai tiêu chuẩn: di chuyển từ 100 km trở lên và thực tế phải bỏ tiền thuê nhà thì mới chạm mức hỗ trợ cao nhất là 5 triệu đồng/tháng. Nếu đi xa trên 100 km nhưng đi về trong ngày hoặc ở nhờ nhà người thân, không phát sinh hợp đồng thuê nhà thì chỉ nhận 2 triệu đồng/tháng.

4. Cơ chế tính toán, phương thức chi trả và thời hạn hưởng chế độ

Theo dự thảo, thời gian áp dụng chi trả chế độ hỗ trợ dự kiến kéo dài trong 2 năm, tính từ ngày 01/3/2025 đến hết ngày 28/02/2027. Đối với các quyết định điều động ban hành và có hiệu lực sau ngày 01/3/2025, mốc tính hưởng sẽ bắt đầu tính từ ngày quyết định điều động có hiệu lực thi hành.

Quy tắc tính hưởng theo ngày công làm việc thực tế:

• Làm việc dưới 11 ngày thực tế/tháng: Được hưởng 50% mức hỗ trợ quy định cho tháng đó;
• Làm việc từ 11 ngày thực tế/tháng trở lên: Được hưởng trọn vẹn 100% mức hỗ trợ của tháng.

Tình huống minh họa: Chị Mai là công chức thuộc hệ thống Tòa án nhân dân được điều động đến địa phương khác làm việc, cự ly đường bộ là 120 km và chị phải thuê nhà ở gần Tòa án mới để tiện sinh hoạt. Hằng tháng, tổng mức hỗ trợ của chị Mai là 5.000.000 đồng. Vào tháng 10/2025, do phải nghỉ ốm dài ngày, chị chỉ có 10 ngày làm việc thực tế tại cơ quan mới; khi đó chị Mai sẽ nhận 50% mức hỗ trợ tháng, tương đương 2.500.000 đồng. Sang tháng 11/2025, chị đi làm đủ 22 ngày công, chị sẽ nhận đủ 5.000.000 đồng.

Quy định về thuế và nghĩa vụ bảo hiểm

Khoản trợ cấp hỗ trợ đi lại và thuê nhà này được chi trả cùng kỳ bảng lương hằng tháng của đơn vị. Đặc biệt, khoản tiền này không được dùng làm căn cứ để tính đóng hay hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp. Nguồn kinh phí chi trả do ngân sách nhà nước, nguồn tài chính hợp pháp của đơn vị sự nghiệp công lập và các nguồn kinh phí được phép khác bảo đảm.

Thủ trưởng cơ quan, đơn vị có thẩm quyền quản lý cán bộ chịu trách nhiệm rà soát điều kiện cư trú, kiểm tra hợp đồng thuê nhà, phê duyệt danh sách đối tượng đủ tiêu chuẩn và lập dự toán kinh phí thanh toán theo quy định tài chính.

5. Lời kết

Đề xuất hỗ trợ tới 5 triệu đồng/tháng cho cán bộ, công chức, viên chức làm việc xa nhà là bước đi kịp thời và mang tính nhân văn sâu sắc, tạo điểm tựa vật chất lẫn tinh thần vững chắc để người lao động an tâm cống hiến khi tổ chức bộ máy cơ quan nhà nước bước vào giai đoạn sắp xếp, tinh gọn toàn diện. Cán bộ thuộc diện điều động cần chủ động đối chiếu điều kiện về cự ly đường bộ cũng như thủ tục giấy tờ thuê nhà để kịp thời bảo đảm quyền lợi chính đáng của mình khi chính sách chính thức được ban hành.