Trong nỗ lực tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) tại biên giới, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 13/2020/TT-BTC sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 13/2015/TT-BTC. Quy định mới này không chỉ chuẩn hóa quy trình mà còn tạo hành lang pháp lý vững chắc hơn cho các chủ thể quyền trong việc ngăn chặn hàng giả, hàng nhái xâm nhập thị trường Việt Nam.

Tạm dừng thủ tục hải quan: Công cụ sắc bén bảo vệ quyền SHTT

Theo quy định tại Luật Hải quan 2014 và Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (được sửa đổi bởi Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2009 và Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2019), tạm dừng làm thủ tục hải quan là biện pháp khẩn cấp nhằm đình chỉ việc thông quan đối với lô hàng bị nghi ngờ xâm phạm quyền SHTT.

Tại Điều 1 Thông tư 13/2020/TT-BTC, quy trình này đã được chi tiết hóa để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả. Cụ thể, sau khi nhận hồ sơ đề nghị hợp lệ, Chi cục trưởng Chi cục Hải quan sẽ ra quyết định tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với lô hàng bị nghi vấn.

Hồ sơ đề nghị tạm dừng làm thủ tục hải quan bao gồm những gì?

Để yêu cầu cơ quan hải quan can thiệp, chủ thể quyền SHTT hoặc người được ủy quyền hợp pháp cần chuẩn bị bộ hồ sơ đầy đủ gửi thông qua Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan. Theo khoản 7 Điều 1 Thông tư 13/2020/TT-BTC (sửa đổi Điều 9), hồ sơ bao gồm:

• Đơn đề nghị tạm dừng làm thủ tục hải quan: Theo mẫu số 02 - ĐTD/SHTT/2020.
• Chứng từ bảo lãnh: Bản chính chứng từ bảo lãnh của tổ chức tín dụng hoặc khoản tiền đảm bảo tương đương 20% trị giá lô hàng (hoặc tối thiểu 20 triệu đồng nếu chưa xác định được trị giá).
• Chứng từ nộp phí hải quan: Theo quy định hiện hành về phí và lệ phí hải quan.
• Tài liệu chứng minh quyền: Nếu Tổng cục Hải quan chưa chấp nhận đơn đề nghị kiểm tra, giám sát trước đó, chủ thể quyền phải nộp kèm các văn bằng bảo hộ, mô tả chi tiết hàng thật và hàng xâm phạm.

Thời hạn tạm dừng và khả năng gia hạn

Một trong những điểm quan trọng mà doanh nghiệp cần lưu ý là mốc thời gian xử lý. Khoản 8 Điều 1 Thông tư 13/2020/TT-BTC (sửa đổi Điều 10) quy định:

"Thời hạn tạm dừng làm thủ tục hải quan là 10 ngày làm việc kể từ ngày cơ quan hải quan ra quyết định tạm dừng làm thủ tục hải quan. Trong trường hợp người yêu cầu tạm dừng có lý do chính đáng thì thời hạn này có thể gia hạn... Thời hạn gia hạn không quá 10 ngày làm việc kể từ ngày hết thời hạn tạm dừng."

Như vậy, tổng thời gian tối đa để các bên thực hiện việc giám định, cung cấp chứng cứ hoặc khởi kiện tại Tòa án là 20 ngày làm việc. Đây là khoảng thời gian "vàng" để chủ thể quyền bảo vệ lợi ích hợp pháp của mình trước khi hàng hóa có thể được thông quan trở lại.

Xử lý sau khi kết thúc thời hạn tạm dừng

Kết thúc thời hạn tạm dừng, tùy vào kết quả kiểm tra và giám định, cơ quan hải quan sẽ thực hiện các bước tiếp theo:

1. Nếu xác định có xâm phạm: Cơ quan hải quan sẽ thụ lý vụ việc theo thủ tục hành chính, ra quyết định tạm giữ hàng hóa và xử phạt vi phạm theo quy định.
2. Nếu không có xâm phạm: Cơ quan hải quan sẽ tiếp tục làm thủ tục thông quan cho lô hàng. Chủ thể quyền yêu cầu tạm dừng phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại phát sinh cho chủ hàng (nếu có) từ khoản tiền bảo lãnh đã nộp.
3. Trường hợp có dấu hiệu tội phạm: Hồ sơ sẽ được chuyển giao cho cơ quan điều tra để khởi tố hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự 2015.

Thông tư 13/2020/TT-BTC chính thức có hiệu lực từ ngày 20/04/2020, đánh dấu một bước tiến mới trong công tác phối hợp giữa doanh nghiệp và cơ quan hải quan nhằm làm trong sạch môi trường kinh doanh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.