Trong đời sống xã hội, không ít trường hợp các đối tượng sau khi sử dụng rượu, bia đã rơi vào tình trạng kích động, không làm chủ được lý trí và dẫn đến những hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Một câu hỏi pháp lý thường xuyên được đặt ra là: Liệu việc mất khả năng nhận thức do say rượu có được coi là một lý do để giảm nhẹ hình phạt như các trường hợp mắc bệnh tâm thần hay không? Dưới góc độ pháp lý tại thời điểm năm 2018, chúng ta cần làm rõ các quy định khắt khe của Bộ luật Hình sự 2015.

1. Say rượu có được miễn hoặc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự?

Nhiều người lầm tưởng rằng khi say rượu, con người không còn tỉnh táo nên hành vi phạm tội là ngoài ý muốn và đáng được khoan hồng. Tuy nhiên, quan điểm của pháp luật hình sự Việt Nam lại hoàn toàn ngược lại để đảm bảo tính răn đe và phòng ngừa xã hội.

Theo quy định tại Điều 13 Bộ luật Hình sự 2015, nội dung được trích dẫn nguyên văn như sau:

"Người phạm tội trong tình trạng mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình do dùng rượu, bia hoặc chất kích thích mạnh khác, thì vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự."

Như vậy, pháp luật xác định việc sử dụng rượu, bia là hành vi tự nguyện của cá nhân. Việc tự đưa mình vào tình trạng mất kiểm soát không phải là căn cứ để loại trừ trách nhiệm hình sự. Điều này khác biệt hoàn toàn với trường hợp phạm tội do mắc bệnh tâm thần hoặc các bệnh khác làm mất khả năng nhận thức (được miễn trách nhiệm hình sự).

Say rượu không nằm trong danh mục tình tiết giảm nhẹ

Khi đối chiếu với danh sách các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự tại Điều 51 Bộ luật Hình sự 2015, tuyệt nhiên không có bất kỳ quy định nào nhắc đến việc phạm tội trong tình trạng say rượu, bia là một tình tiết để xem xét giảm án. Thậm chí, việc cố tình uống rượu để lấy "dũng khí" phạm tội còn có thể bị xem xét ở những khía cạnh pháp lý nghiêm trọng hơn.

2. Những trường hợp say rượu trở thành tình tiết tăng nặng định khung

Trái với mong muốn được giảm nhẹ, trong nhiều tội danh liên quan đến an toàn công cộng và trật tự giao thông, việc sử dụng rượu bia vượt mức quy định chính là yếu tố khiến khung hình phạt bị đẩy lên rất cao. Đây được gọi là tình tiết định khung tăng nặng.

Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

Tại điểm b khoản 2 Điều 260 Bộ luật Hình sự 2015, người nào vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn vượt quá mức quy định sẽ đối diện với khung hình phạt tù từ 03 năm đến 10 năm. Đây là mức phạt nặng hơn rất nhiều so với khung hình phạt cơ bản tại khoản 1 của Điều này.

Vi phạm trong lĩnh vực đường sắt và đường thủy

Tương tự, đối với những người chỉ huy, điều khiển phương tiện giao thông đường sắt hoặc đường thủy, việc say rượu khi làm nhiệm vụ gây hậu quả nghiêm trọng cũng bị xử lý nghiêm khắc:

• Giao thông đường sắt: Theo điểm b khoản 2 Điều 267, mức phạt cũng từ 03 đến 10 năm tù nếu có nồng độ cồn vượt mức.
• Giao thông đường thủy: Theo điểm b khoản 2 Điều 272, tình trạng say rượu bia là căn cứ để áp dụng khung hình phạt từ 03 đến 10 năm tù.

3. Lời khuyên pháp lý và kết luận

Từ những phân tích trên, có thể khẳng định rằng: Say rượu không bao giờ là "tấm lá chắn" giúp người phạm tội thoát tội hoặc được giảm nhẹ hình phạt. Ngược lại, nó là tác nhân trực tiếp dẫn đến những bản án nghiêm khắc và những hệ lụy đau lòng cho gia đình và xã hội.

Trong bối cảnh các quy định của Bộ luật Hình sự 2015 đã chính thức đi vào cuộc sống từ đầu năm 2018, việc nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, đặc biệt là khẩu hiệu "Đã uống rượu bia - Không lái xe" không chỉ là trách nhiệm đạo đức mà còn là yêu cầu pháp lý bắt buộc để bảo vệ chính bản thân mình.

Nếu quý khách cần tư vấn chi tiết hơn về các tình tiết định tội hoặc định khung trong vụ án hình sự, hãy liên hệ với các chuyên gia pháp lý để được hỗ trợ kịp thời.