Trong bối cảnh cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 đang đến gần, vấn đề thực hiện quyền bầu cử của người dân đi làm ăn xa, người ngoại tỉnh đang sinh sống tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh nhận được sự quan tâm đặc biệt. Liệu công dân có bắt buộc phải vượt đường xá xa xôi về quê để bỏ phiếu hay có thể thực hiện quyền lợi này ngay tại nơi tạm trú?

Dựa trên các quy định mới nhất tại Thông tư 21/2025/TT-BNV của Bộ Nội vụ và các văn bản hướng dẫn của Hội đồng bầu cử Quốc gia, dưới đây là giải đáp chi tiết cho cử tri.

1. Quy định về việc lập danh sách cử tri đối với người đi làm ăn xa

Theo quy định tại Điều 10 Thông tư 21/2025/TT-BNV, nguyên tắc lập danh sách cử tri được thực hiện dựa trên thông tin cư trú thực tế và nguyện vọng của công dân. Cụ thể:

• Trường hợp đã khai báo tạm vắng: Nếu công dân đã đăng ký thường trú tại quê nhưng đi làm ăn xa và đã thực hiện thủ tục thay đổi thông tin cư trú hoặc khai báo tạm vắng, UBND cấp xã nơi thường trú sẽ không ghi tên vào danh sách cử tri tại địa phương.
• Trường hợp chưa khai báo tạm vắng: Đối với những người vắng mặt dài ngày nhưng chưa làm thủ tục tạm vắng, UBND cấp xã vẫn mặc định ghi tên vào danh sách cử tri tại quê nhà để đảm bảo quyền lợi, trừ khi cử tri hoặc người thân thông báo rõ nguyện vọng không tham gia bỏ phiếu tại nơi thường trú.

Đặc biệt, pháp luật tạo điều kiện tối đa cho cử tri quay trở lại quê hương. Nếu cử tri trở về nơi thường trú trong khoảng thời gian từ sau khi niêm yết danh sách đến trước thời điểm bỏ phiếu 24 giờ, họ vẫn có thể đề nghị bổ sung tên vào danh sách cử tri để tham gia bầu cử như bình thường.

2. Đột phá công nghệ: Bỏ phiếu nơi khác bằng VNeID

Một trong những điểm mới nổi bật của kỳ bầu cử năm 2026 là việc ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số. Theo Công văn 110/HĐBCQG ngày 24/01/2026, cử tri có thể sử dụng Giấy chứng nhận điện tử trên ứng dụng VNeID để tham gia bỏ phiếu tại nơi tạm trú hoặc nơi đang công tác.

"Giấy chứng nhận để cử tri tham gia bỏ phiếu ở nơi khác có thể được cấp dưới dạng bản điện tử, hiển thị trên ứng dụng VNeID. Văn bản điện tử này có giá trị pháp lý tương đương với bản giấy, giúp cử tri không cần phải di chuyển về nơi thường trú để lấy giấy xác nhận."

Điều này giúp giải quyết triệt để khó khăn cho hàng triệu lao động ngoại tỉnh, sinh viên đang học tập xa nhà. Cử tri chỉ cần thực hiện đăng ký trên ứng dụng định danh điện tử quốc gia để được cấp mã QR hoặc giấy chứng nhận điện tử, sau đó xuất trình tại khu vực bỏ phiếu nơi mình đang sinh sống thực tế.

3. Quyền bầu cử của người di dân tự do

Đối với nhóm đối tượng là người di dân tự do - những người đang sinh sống ổn định nhưng chưa hoàn tất thủ tục đăng ký thường trú hay tạm trú, khoản 8 Điều 10 Thông tư 21/2025/TT-BNV quy định rất nhân văn:

UBND cấp xã nơi họ đang thực tế sinh sống có trách nhiệm hướng dẫn và tạo điều kiện để họ đăng ký vào danh sách cử tri tại địa phương đó. Những cử tri này sẽ được tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh. Đây là nỗ lực nhằm đảm bảo nguyên tắc "mọi công dân đều có quyền bầu cử", không để bất kỳ ai bị bỏ lại phía sau vì rào cản thủ tục hành chính.

4. Lời khuyên pháp lý cho cử tri ngoại tỉnh

Để đảm bảo quyền lợi chính đáng của mình, cử tri ngoại tỉnh cần lưu ý các bước sau:

1. Kiểm tra danh sách cử tri: Chủ động theo dõi thông báo niêm yết danh sách cử tri tại trụ sở UBND xã/phường nơi tạm trú hoặc trên ứng dụng VNeID.
2. Thực hiện đăng ký sớm: Nếu có nguyện vọng bỏ phiếu tại nơi tạm trú, hãy liên hệ với tổ dân phố hoặc thực hiện thao tác trên VNeID trước ngày bầu cử ít nhất 24 giờ.
3. Nắm vững quy định: Tham khảo kỹ Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015 để biết rõ các quyền và nghĩa vụ của mình.

Như vậy, trong kỳ bầu cử năm 2026, người ngoại tỉnh hoàn toàn không bắt buộc phải về quê. Sự kết hợp giữa quy định pháp luật linh hoạt và nền tảng công nghệ số đã tạo điều kiện thuận lợi nhất để mỗi công dân thực hiện quyền làm chủ đất nước của mình.