Việc di dời mồ mả khi Nhà nước thu hồi đất không chỉ là câu chuyện về giải phóng mặt bằng mà còn chạm đến vấn đề tâm linh, phong tục tập quán sâu sắc của người Việt. Để đảm bảo quyền lợi cho người dân, Chính phủ đã ban hành những quy định cụ thể về mức bồi thường và hỗ trợ chi phí di dời.

1. Bị di dời mồ mả được bồi thường thế nào?

Theo quy định tại Điều 15 Nghị định 88/2024/NĐ-CP, khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di dời mồ mả, UBND cấp tỉnh và cấp huyện có trách nhiệm bố trí quỹ đất trong nghĩa trang theo quy hoạch trước khi thực hiện việc di dời.

Tùy vào thực tế quỹ đất tại địa phương, các hộ gia đình sẽ được bồi thường theo các kịch bản sau:

Trường hợp còn quỹ đất nghĩa trang tại địa phương

Người dân sẽ được bồi thường các khoản chi phí thực tế bao gồm:

• Chi phí đào, bốc, di dời: Bao gồm nhân công và các vật tư cần thiết.
• Chi phí xây mới: Xây dựng lại phần mộ tại vị trí mới tương đương với hiện trạng cũ.
• Chi phí liên quan trực tiếp: Các khoản phí phát sinh trong quá trình vận chuyển đến nghĩa trang mới.

"Đối với mồ mả trong phạm vi đất thu hồi phải di dời thì được bồi thường chi phí đào, bốc, di chuyển, xây dựng mới và các chi phí khác có liên quan trực tiếp để di dời mồ mả đến vị trí mới trong nghĩa trang theo quy hoạch của Nhà nước."

Trường hợp địa phương hết quỹ đất nghĩa trang

Nếu tại địa bàn thu hồi đất không còn quỹ đất, UBND cấp tỉnh phải rà soát quỹ đất tại các huyện lân cận để bố trí. Nhà nước cũng khuyến khích người dân thực hiện hỏa táng để tiết kiệm quỹ đất và bảo vệ môi trường.

2. 4 trường hợp buộc phải di chuyển phần mộ

Không phải lúc nào việc di dời cũng xuất phát từ thu hồi đất cho dự án. Theo khoản 1 Điều 12 Nghị định 23/2016/NĐ-CP, có 4 trường hợp bắt buộc phải di chuyển mồ mả:

1. Gây ô nhiễm môi trường, cảnh quan nghiêm trọng không thể khắc phục.
2. Không còn phù hợp với quy hoạch xây dựng, quy hoạch nghĩa trang đã được phê duyệt.
3. Phục vụ các dự án phát triển đô thị, công nghiệp và công trình công cộng.
4. Mộ vô chủ hoặc không còn thân nhân chăm sóc.

3. Quy trình hỗ trợ bốc mộ và cải táng chuẩn pháp lý

Quy trình di dời phải tuân thủ nghiêm ngặt các bước để đảm bảo tính tôn nghiêm và vệ sinh môi trường theo quy định tại Nghị định 23/2016/NĐ-CP và Thông tư 21/2021/TT-BYT:

Bước 1: Thông báo. Cơ quan chức năng phải thông báo công khai và gửi văn bản đến thân nhân người quá cố.

Bước 2: Thực hiện di dời. Quá trình này cần lưu ý:

• Thời gian cải táng tối thiểu thường là 36 tháng kể từ khi mai táng (trừ trường hợp đặc biệt).
• Đảm bảo vệ sinh dịch tễ theo Điều 9 Thông tư 21/2021/TT-BYT: Người tham gia phải dùng bảo hộ, dụng cụ phải được khử khuẩn.

Bước 3: Quyết toán bồi thường. Sau khi hoàn tất di dời, hộ gia đình nhận các khoản kinh phí hỗ trợ theo phương án đã phê duyệt.

Việc nắm rõ các quy định tại Nghị định 88/2024/NĐ-CP sẽ giúp người dân chủ động bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình khi đối mặt với việc phải di dời mồ mả tổ tiên.