Việc Quốc hội chính thức thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 đánh dấu một cột mốc quan trọng, đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia tiên phong trong việc thiết lập hành lang pháp lý cho công nghệ AI. Đạo luật này không chỉ thúc đẩy đổi mới sáng tạo mà còn đặt ra những rào cản cần thiết để bảo vệ quyền con người và an ninh quốc gia.

Lấy con người làm trung tâm trong phát triển AI

Một trong những điểm sáng nhất của đạo luật mới là việc xác lập các nguyên tắc đạo đức cốt lõi. Theo quy định tại Điều 4 Luật Trí tuệ nhân tạo 2025, mọi hoạt động nghiên cứu và ứng dụng AI phải lấy con người làm trung tâm, bảo đảm quyền riêng tư và lợi ích quốc gia.

"Trí tuệ nhân tạo phục vụ con người, không thay thế thẩm quyền và trách nhiệm của con người. Bảo đảm duy trì sự kiểm soát và khả năng can thiệp của con người đối với mọi quyết định và hành vi của hệ thống trí tuệ nhân tạo..."

Nguyên tắc này khẳng định rằng, dù công nghệ có phát triển đến đâu, sự kiểm soát của con người vẫn là yếu tố tiên quyết để tránh những hệ lụy khó lường từ thuật toán.

Phân loại rủi ro: Cách tiếp cận thông minh và linh hoạt

Thay vì cấm đoán cực đoan, Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 lựa chọn phương thức quản lý dựa trên mức độ rủi ro. Cụ thể, các hệ thống AI được chia thành 03 nhóm chính: rủi ro cao, rủi ro trung bình và rủi ro thấp.

• Hệ thống rủi ro cao: Bao gồm các ứng dụng trong y tế, giáo dục, tư pháp... có khả năng gây thiệt hại lớn đến tính mạng hoặc quyền lợi hợp pháp. Nhóm này phải trải qua quy trình đánh giá sự phù hợp khắt khe trước khi đưa ra thị trường.
• Hệ thống rủi ro trung bình và thấp: Được quy định tại Điều 15 Luật Trí tuệ nhân tạo 2025, tập trung vào nghĩa vụ minh bạch và giải trình khi có yêu cầu từ cơ quan chức năng.

Cơ sở dữ liệu quốc gia và Cổng thông tin một cửa

Để hỗ trợ doanh nghiệp và người dân, Chính phủ sẽ thiết lập hệ thống hạ tầng số đồng bộ. Điều 8 Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 quy định về việc xây dựng Cổng thông tin điện tử một cửa về trí tuệ nhân tạo. Đây sẽ là nơi tiếp nhận đăng ký thử nghiệm, báo cáo sự cố và công khai các thông tin về hệ thống AI đang vận hành tại Việt Nam.

Việc minh bạch hóa thông tin không chỉ giúp cơ quan nhà nước quản lý hiệu quả mà còn tạo niềm tin cho người sử dụng khi tương tác với các hệ thống tự động. Các nội dung do AI sinh ra (Deepfake, văn bản tự động) bắt buộc phải được gắn nhãn để người dùng nhận biết, tránh các hành vi lừa dối hoặc thao túng nhận thức.

Lời khuyên cho doanh nghiệp công nghệ

Với việc Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 chính thức có hiệu lực, các doanh nghiệp cần chủ động rà soát lại quy trình phát triển sản phẩm. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn về dữ liệu huấn luyện và thiết lập cơ chế can thiệp của con người không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến đạo đức công nghệ.