Ngày 13/06/2019, tại Kỳ họp thứ 7, Quốc hội khóa XIV đã chính thức thông qua Luật Kiến trúc 2019. Đây là một dấu mốc quan trọng, lần đầu tiên Việt Nam có một đạo luật riêng biệt để điều chỉnh các hoạt động trong lĩnh vực kiến trúc. Một trong những nội dung cốt lõi, nhận được sự quan tâm đặc biệt của dư luận và giới chuyên môn chính là yêu cầu: Kiến trúc phải thể hiện được bản sắc văn hóa dân tộc.

Bản sắc văn hóa dân tộc: Linh hồn của kiến trúc Việt

Theo quy định tại khoản 1 Điều 5 Luật Kiến trúc 2019, bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc không chỉ đơn thuần là các họa tiết trang trí, mà bao gồm một hệ thống các giá trị:

"1. Bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc gồm đặc điểm, tính chất tiêu biểu, dấu ấn đặc trưng về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, văn hóa, nghệ thuật; thuần phong mỹ tục của các dân tộc; kỹ thuật xây dựng và vật liệu xây dựng, được thể hiện trong công trình kiến trúc, tạo nên phong cách riêng của kiến trúc Việt Nam."

Điều này đồng nghĩa với việc, mỗi công trình kiến trúc khi được xây dựng trên dải đất hình chữ S phải là một thực thể sống động, phản chiếu được hơi thở của vùng miền, từ vật liệu địa phương cho đến các giải pháp kỹ thuật thích ứng với khí hậu nhiệt đới gió mùa.

Nguyên tắc hoạt động kiến trúc trong thời kỳ mới

Để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền kiến trúc tiên tiến, Điều 4 Luật Kiến trúc 2019 đã xác lập các nguyên tắc hoạt động then chốt. Trong đó, nhấn mạnh việc phải phù hợp với định hướng phát triển kiến trúc Việt Nam, quy hoạch đô thị và nông thôn. Đặc biệt, tại khoản 3 Điều 4 quy định rõ:

"3. Bảo tồn, kế thừa, phát huy các giá trị kiến trúc truyền thống, tiếp thu chọn lọc tinh hoa kiến trúc thế giới. Xây dựng nền kiến trúc Việt Nam tiên tiến, hiện đại, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc."

Việc ứng dụng khoa học công nghệ cao cũng được khuyến khích, nhưng phải đảm bảo hiệu quả về kinh tế, kỹ thuật và mỹ thuật, đồng thời sử dụng năng lượng tiết kiệm.

Yêu cầu cụ thể đối với kiến trúc đô thị và nông thôn

Không chỉ dừng lại ở những nguyên tắc chung, Luật Kiến trúc 2019 còn đưa ra các yêu cầu chi tiết tại Điều 11. Đối với đô thị, kiến trúc phải hài hòa với không gian cảnh quan chung, gắn kết giữa khu hiện hữu và khu phát triển mới. Đối với nông thôn, luật ưu tiên sử dụng vật liệu xây dựng địa phương và các giải pháp kỹ thuật tiên tiến nhưng vẫn phải bảo đảm kế thừa giá trị truyền thống.

Đặc biệt, Luật cũng chính thức chọn ngày 27 tháng 4 hàng năm là ngày Kiến trúc Việt Nam, nhằm tôn vinh những đóng góp của ngành kiến trúc đối với sự phát triển của đất nước.

Lời kết

Với việc Luật Kiến trúc 2019 có hiệu lực từ ngày 01/07/2020, chúng ta có quyền kỳ vọng vào một diện mạo mới cho các đô thị và làng quê Việt Nam. Đó sẽ là nơi mà những khối bê tông, kính thép không còn vô hồn, mà mang trong mình dòng máu văn hóa dân tộc, tạo nên một phong cách kiến trúc Việt Nam riêng biệt và đẳng cấp trên bản đồ thế giới.