Bước ngoặt quan trọng trong tiến trình tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước

Trong nỗ lực đẩy mạnh cải cách kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực kinh tế Nhà nước, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 26/2019/QĐ-TTg ngày 15/08/2019. Văn bản này không chỉ là một bản danh sách đơn thuần mà còn là "kim chỉ nam" cho lộ trình sắp xếp, đổi mới doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) trong giai đoạn nước rút đến hết năm 2020.

Tiến trình cổ phần hóa giúp khơi thông nguồn lực cho nền kinh tế (ảnh minh họa)

Việc phê duyệt danh mục này dựa trên các căn cứ pháp lý quan trọng như Luật Doanh nghiệp 2014 và Quyết định 58/2016/QĐ-TTg. Mục tiêu cốt lõi là giảm bớt sự can thiệp trực tiếp của Nhà nước vào những lĩnh vực mà tư nhân có thể làm tốt, đồng thời tập trung nguồn lực vào các ngành then chốt, an ninh quốc gia.

Phân loại doanh nghiệp theo tỷ lệ nắm giữ vốn của Nhà nước

Theo danh mục được phê duyệt, 93 doanh nghiệp thực hiện cổ phần hóa được chia thành 3 nhóm chính dựa trên tỷ lệ vốn điều lệ mà Nhà nước dự kiến nắm giữ sau khi chuyển đổi:

Nhóm 1: Nhà nước nắm giữ từ 65% vốn điều lệ trở lên

Đây là nhóm các doanh nghiệp có vai trò đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế hoặc các lĩnh vực nhạy cảm. Danh sách này bao gồm 04 doanh nghiệp tiêu biểu:

• Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (Agribank): Trụ cột trong tín dụng nông nghiệp.
• Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) - Công ty mẹ: Đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.
• Tổng công ty Lương thực Miền Bắc (Vinafood 1): Vai trò then chốt trong an ninh lương thực.
• Công ty TNHH MTV Khoáng sản (Thừa Thiên Huế).

Lễ ký kết và triển khai phương án cổ phần hóa tại các tập đoàn lớn (ảnh minh họa)

Nhóm 2: Nhà nước nắm giữ trên 50% đến dưới 65% vốn điều lệ

Nhóm này bao gồm 62 doanh nghiệp, trong đó có nhiều "ông lớn" trong ngành viễn thông và công nghiệp nặng như:

• Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) - Công ty mẹ.
• Tổng công ty Viễn thông MobiFone.
• Tổng công ty Công nghiệp Xi măng Việt Nam (VICEM).
• Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem) - Công ty mẹ.
• Hàng loạt các doanh nghiệp dịch vụ công ích tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh như Công ty Môi trường đô thị, Nước sạch, Công viên cây xanh...

Nhóm 3: Nhà nước nắm giữ từ 50% vốn điều lệ trở xuống hoặc không nắm giữ cổ phần

Nhóm này gồm 27 doanh nghiệp, mở ra cơ hội lớn cho các nhà đầu tư tư nhân tham gia sâu vào quản trị và điều hành, ví dụ như:

• Tổng công ty Giấy Việt Nam.
• Tổng công ty Đầu tư phát triển nhà và Đô thị (HUD).
• Công ty Vàng bạc đá quý Sài Gòn (SJC).
• Tổng công ty Phát điện 1 và 2 (thuộc EVN).

Trách nhiệm và lộ trình thực hiện quyết liệt

Tại Điều 3 Quyết định 26/2019/QĐ-TTg, Thủ tướng Chính phủ đã giao trách nhiệm cụ thể cho các Bộ trưởng, Chủ tịch UBND cấp tỉnh và Hội đồng thành viên các tập đoàn:

"Căn cứ Phụ lục Danh mục doanh nghiệp thực hiện cổ phần hóa đến hết năm 2020 ban hành kèm theo Quyết định này để tổ chức, triển khai thực hiện cổ phần hóa (hoàn thành công bố giá trị doanh nghiệp) đúng kế hoạch."

Các đơn vị phải định kỳ hằng quý báo cáo kết quả thực hiện về Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính để tổng hợp. Đặc biệt, người đứng đầu các cơ quan, doanh nghiệp sẽ phải chịu trách nhiệm nếu không hoàn thành cổ phần hóa theo đúng tiến độ đã đề ra.

Ý nghĩa của việc cổ phần hóa đối với nền kinh tế

Việc cổ phần hóa không chỉ đơn thuần là thay đổi hình thức sở hữu mà còn là quá trình thay đổi tư duy quản trị. Khi có sự tham gia của các cổ đông chiến lược và nhà đầu tư tư nhân, doanh nghiệp sẽ buộc phải minh bạch hóa thông tin, tối ưu hóa chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh.

Đối với Nhà nước, việc thoái vốn tại các doanh nghiệp không cần thiết nắm giữ giúp thu hồi nguồn vốn lớn để đầu tư vào các công trình hạ tầng trọng điểm, y tế, giáo dục và các lĩnh vực an sinh xã hội khác. Đây chính là động lực quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững trong giai đoạn tới.

Bài viết được biên soạn dựa trên quy định tại Quyết định 26/2019/QĐ-TTg có hiệu lực từ ngày 15/08/2019.