Trong bối cảnh thị trường lao động Việt Nam đang có những chuyển dịch mạnh mẽ vào đầu năm 2022, việc sử dụng và bảo vệ quyền lợi cho nhóm lao động "tóc bạc" trở thành vấn đề được cả xã hội quan tâm. Không chỉ là nguồn lực giàu kinh nghiệm, người lao động cao tuổi còn là đối tượng được pháp luật dành riêng những "lá chắn" pháp lý đặc biệt để đảm bảo sức khỏe và sự an toàn tại nơi làm việc.

Thế nào là người lao động cao tuổi theo quy định mới?

Căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 148 Bộ luật Lao động 2019, người lao động cao tuổi được xác định là người tiếp tục làm việc sau độ tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường.

Cụ thể, độ tuổi này được dẫn chiếu theo khoản 2 Điều 169 Bộ luật Lao động 2019. Theo lộ trình điều chỉnh từ năm 2021, tuổi nghỉ hưu của người lao động trong điều kiện lao động bình thường là đủ 60 tuổi 03 tháng đối với lao động nam và đủ 55 tuổi 04 tháng đối với lao động nữ; sau đó, cứ mỗi năm tăng thêm 03 tháng đối với lao động nam và 04 tháng đối với lao động nữ.

Điều 148. Người lao động cao tuổi
1. Người lao động cao tuổi là người tiếp tục lao động sau độ tuổi theo quy định tại khoản 2 Điều 169 của Bộ luật này.

4 "đặc quyền" pháp lý dành riêng cho lao động cao tuổi

Nhằm tạo điều kiện để người lao động cao tuổi phát huy kinh nghiệm mà vẫn đảm bảo sức khỏe, Điều 148 và Điều 149 Bộ luật Lao động 2019 đã thiết lập 4 chế độ quan trọng sau:

1. Hưởng song song chế độ hưu trí và lương theo hợp đồng

Đây là quyền lợi kinh tế lớn nhất. Người lao động cao tuổi khi tiếp tục làm việc vẫn được hưởng đầy đủ chế độ hưu trí (nếu đủ điều kiện) đồng thời nhận lương và các quyền lợi khác theo thỏa thuận trong hợp đồng lao động mới. Điều này giúp họ có thêm thu nhập ổn định và đảm bảo cuộc sống.

2. Rút ngắn thời giờ làm việc hằng ngày

Pháp luật khuyến khích và quy định việc rút ngắn thời giờ làm việc hằng ngày hoặc áp dụng chế độ làm việc không trọn thời gian. Điều này giúp giảm bớt áp lực về thể lực, phù hợp với nhịp sinh học và sức khỏe của người lớn tuổi, tránh tình trạng quá tải dẫn đến tai nạn lao động.

3. Không phải làm công việc nặng nhọc, độc hại

Người sử dụng lao động không được sử dụng người lao động cao tuổi làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm có ảnh hưởng xấu tới sức khỏe, trừ trường hợp bảo đảm các điều kiện làm việc an toàn tuyệt đối. Đây là quy định mang tính bảo vệ nghiêm ngặt nhằm ngăn ngừa các rủi ro bệnh nghề nghiệp.

4. Được đặc biệt quan tâm chăm sóc sức khỏe

Tại nơi làm việc, người lao động cao tuổi phải được người sử dụng lao động quan tâm chăm sóc sức khỏe thường xuyên. Việc khám sức khỏe định kỳ và bố trí vị trí việc làm phù hợp với thể trạng là yêu cầu bắt buộc để duy trì khả năng lao động bền vững.

Chế tài xử phạt đối với doanh nghiệp vi phạm

Việc tuân thủ các quy định về sử dụng lao động cao tuổi không chỉ là trách nhiệm đạo đức mà còn là nghĩa vụ pháp lý. Theo quy định tại Nghị định 12/2022/NĐ-CP (có hiệu lực từ đầu năm 2022), các hành vi vi phạm về thời giờ làm việc, an toàn vệ sinh lao động đối với người cao tuổi sẽ bị xử phạt hành chính nghiêm khắc, với mức phạt tiền có thể lên đến hàng chục triệu đồng tùy theo quy mô vi phạm.

Tóm lại, người lao động cao tuổi là "vốn quý" của doanh nghiệp. Việc nắm vững và thực hiện đúng 4 chế độ nêu trên không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro pháp lý mà còn xây dựng được môi trường làm việc nhân văn, tận dụng hiệu quả trí tuệ và kinh nghiệm của thế hệ đi trước.