Trong công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng hiện nay, trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị luôn là vấn đề được dư luận đặc biệt quan tâm. Kể từ khi Luật Phòng, chống tham nhũng 2018 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2019, các quy định về xử lý trách nhiệm đã trở nên chặt chẽ và minh bạch hơn.

Trách nhiệm của người đứng đầu khi có tham nhũng trong đơn vị (ảnh minh họa)

Quy định về trách nhiệm của người đứng đầu

Theo quy định pháp luật, người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị phải chịu trách nhiệm trực tiếp khi để xảy ra hành vi tham nhũng do người do mình trực tiếp quản lý, giao nhiệm vụ thực hiện. Cấp phó của người đứng đầu cũng phải chịu trách nhiệm trực tiếp khi để xảy ra tham nhũng trong lĩnh vực, đơn vị do mình trực tiếp phụ trách.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp để xảy ra tham nhũng thì lãnh đạo đều bị kỷ luật nặng. Khoản 3 Điều 73 của luật này đã mở ra cơ chế xem xét loại trừ, miễn hoặc giảm trách nhiệm cho những người đứng đầu có tinh thần trách nhiệm cao hoặc chủ động khắc phục hậu quả.

"3. Người đứng đầu, cấp phó của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này được xem xét miễn hoặc giảm hình thức kỷ luật nếu chủ động xin từ chức trước khi cơ quan có thẩm quyền phát hiện, xử lý, trừ trường hợp bị truy cứu trách nhiệm hình sự."

Các cuộc họp triển khai công tác phòng chống tham nhũng tại cơ sở (ảnh minh họa)

Các trường hợp được xem xét miễn, giảm kỷ luật

Cụ thể, căn cứ vào các quy định tại Điều 73, lãnh đạo đơn vị có thể được hưởng các chính sách khoan hồng sau:

• Miễn hoặc giảm hình thức kỷ luật: Nếu chủ động xin từ chức trước khi cơ quan có thẩm quyền phát hiện và xử lý (trừ khi hành vi đó nghiêm trọng đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự).
• Miễn hoặc giảm trách nhiệm: Trong trường hợp đã áp dụng đầy đủ các biện pháp cần thiết để ngăn chặn, khắc phục hậu quả của hành vi tham nhũng; hoặc đã chủ động, kịp thời phát hiện, báo cáo và xử lý tham nhũng theo đúng quy định.
• Loại trừ trách nhiệm: Nếu chứng minh được bản thân không thể biết hoặc đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết để phòng ngừa, ngăn chặn hành vi tham nhũng nhưng vi phạm vẫn xảy ra ngoài tầm kiểm soát.

Hệ quả của việc thiếu trách nhiệm

Ngược lại, pháp luật cũng quy định rất nghiêm khắc đối với những trường hợp bao che hoặc thờ ơ. Nếu phát hiện hành vi tham nhũng mà không áp dụng các biện pháp cần thiết để ngăn chặn, khắc phục hậu quả hoặc không kịp thời báo cáo, xử lý thì người đứng đầu sẽ bị tăng trách nhiệm pháp lý.

Ngoài việc bị xử lý kỷ luật theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức, những người đứng đầu trong các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội còn phải chịu các hình thức xử lý theo điều lệ, quy chế riêng của tổ chức đó.

Việc quy định rõ ràng các trường hợp miễn, giảm trách nhiệm không chỉ thể hiện tính nhân văn của pháp luật mà còn khuyến khích những người lãnh đạo trung thực, dám nhìn nhận sai lầm và chủ động trong công tác đấu tranh chống tiêu cực tại đơn vị mình phụ trách.