Nhằm tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp, Bộ Tài chính đang lấy ý kiến nhân dân đối với dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 168/2025/NĐ-CP ngày 30/6/2025 của Chính phủ về đăng ký doanh nghiệp. Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm thể chế hóa các chủ trương lớn về chuyển đổi số quốc gia và đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu liên thông.

Dưới đây là tổng hợp và phân tích chuyên sâu về 5 điểm mới đột phá nhất tại dự thảo sửa đổi lần này, hứa hẹn sẽ mang lại luồng gió mới cho môi trường đầu tư kinh doanh tại Việt Nam trong bối cảnh năm 2026.

1. Khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia: Khai tử bản sao giấy tờ khi đăng ký doanh nghiệp

Một trong những cải cách mang tính cách mạng tại dự thảo lần này là việc bổ sung nguyên tắc áp dụng giải quyết thủ tục đăng ký doanh nghiệp. Cụ thể, dự thảo bổ sung khoản 7 vào sau khoản 6 Điều 4 Nghị định 168/2025/NĐ-CP:

Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh khai thác, sử dụng thông tin đã có trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp và các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác để thay thế bản sao Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, Giấy chứng nhận đăng ký hợp tác xã, Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh, Giấy chứng nhận đăng ký thuế, Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, văn bản của cơ quan đăng ký đầu tư... và các giấy tờ khác trong hồ sơ đăng ký doanh nghiệp.

Quy định này nhằm hiện thực hóa tinh thần của Nghị quyết 66.7/2025/NQ-CP về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu. Trước đó, Bộ Tài chính cũng đã ban hành Công văn 234/BTC-DNTN chỉ đạo các địa phương chủ động khai thác dữ liệu số thay vì đòi hỏi người dân nộp bản sao giấy.

Sự thay đổi này giúp loại bỏ hoàn toàn gánh nặng "xin - cho" bản sao công chứng, giảm thiểu chi phí in ấn, đi lại và thời gian chờ đợi cho doanh nghiệp. Trong trường hợp hệ thống gặp sự cố không thể khai thác dữ liệu, cơ quan đăng ký mới được phép yêu cầu bổ sung, đồng thời phải kiến nghị cập nhật lại hệ thống thông tin.

2. Phân cấp triệt để: Cấp xã được thành lập phòng chuyên môn đăng ký hộ kinh doanh

Để bảo đảm tính linh hoạt và phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương mới, dự thảo đã sửa đổi quy định về cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã tại khoản 2 Điều 20 Nghị định 168/2025/NĐ-CP. Theo đó, thẩm quyền đăng ký hộ kinh doanh được phân định rõ ràng:

• Trường hợp cấp xã thành lập phòng chuyên môn: Cơ quan đăng ký hộ kinh doanh là phòng chuyên môn thuộc UBND cấp xã có chức năng, nhiệm vụ đăng ký hộ kinh doanh theo quyết định của UBND cấp tỉnh.
• Trường hợp cấp xã không thành lập phòng chuyên môn: Cơ quan đăng ký hộ kinh doanh chính là UBND cấp xã, bố trí công chức chuyên môn để tham mưu, giúp việc.

Việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền này giúp tinh gọn bộ máy, xóa bỏ các tầng nấc trung gian, giúp người dân dễ dàng tiếp cận dịch vụ hành chính công ngay tại địa bàn cư trú mà không cần phải lên cấp huyện như trước đây.

3. Siết chặt quản lý: Lưu giữ thông tin cổ đông ít nhất 05 năm sau giải thể

Nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về minh bạch thông tin doanh nghiệp và phòng chống rửa tiền, dự thảo bổ sung khoản 8a vào sau khoản 8 Điều 21 Nghị định 168/2025/NĐ-CP.

Theo đó, Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh có nghĩa vụ lưu giữ thông tin về cổ đông của công ty cổ phần (không phải là công ty niêm yết hoặc đăng ký giao dịch chứng khoán) trong thời hạn ít nhất 05 năm kể từ ngày doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể. Quy định này giúp cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan thuế và cơ quan điều tra dễ dàng truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm pháp lý của các cổ đông sáng lập khi có tranh chấp hoặc vi phạm pháp luật phát sinh sau khi doanh nghiệp ngừng hoạt động.

4. Rút ngắn quy trình cho nhà đầu tư nước ngoài thành lập doanh nghiệp

Căn cứ quy định tại Luật Đầu tư 2020, nhà đầu tư nước ngoài được phép thành lập tổ chức kinh tế trước khi thực hiện thủ tục cấp hoặc điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC).

Để đồng bộ hóa quy trình này, dự thảo bổ sung khoản 6 vào sau khoản 5 Điều 24 Nghị định 168/2025/NĐ-CP. Theo đó, hồ sơ đăng ký doanh nghiệp trong trường hợp này không bắt buộc phải bao gồm bản sao Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Thay vào đó, trong Giấy đề nghị đăng ký doanh nghiệp, nhà đầu tư chỉ cần đưa vào nội dung cam kết đáp ứng đầy đủ các điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài theo quy định của pháp luật Việt Nam.

5. Đột phá công nghệ: Đăng ký doanh nghiệp trực tiếp bằng tài khoản VNeID

Một điểm mới cực kỳ thu hút sự quan tâm của cộng đồng khởi nghiệp là việc thay đổi phương thức thực hiện thủ tục trên môi trường điện tử tại Điều 39. Người nộp hồ sơ giờ đây có thể sử dụng trực tiếp Ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) bằng tài khoản định danh điện tử mức độ 2 để đăng nhập và thực hiện các thao tác trên Hệ thống thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng tối giản hóa thao tác ký số:

• Đối với các giấy đề nghị hoặc thông báo có nội dung được kê khai trực tiếp trên hệ thống và chỉ yêu cầu người nộp hồ sơ ký, người nộp không phải thực hiện ký số và tải lên bản giấy đã ký, giúp cắt giảm tối đa các bước trung gian.
• Quy định rõ ràng trách nhiệm ký và nộp hồ sơ đối với từng đối tượng cụ thể (người đại diện theo pháp luật hoặc người được ủy quyền), giúp hạn chế tình trạng đùn đẩy trách nhiệm hoặc hồ sơ bị trả lại do sai sót về thẩm quyền ký.

6. Cắt giảm thời gian giải quyết hồ sơ xuống còn 02 ngày làm việc

Nhằm hướng tới mục tiêu cắt giảm 50% chi phí tuân thủ thủ tục hành chính trong năm 2026, dự thảo Nghị định đã mạnh dạn rút ngắn thời gian giải quyết đối với nhiều thủ tục hành chính từ 03 ngày làm việc xuống còn 02 ngày làm việc, cụ thể:

• Về đăng ký doanh nghiệp: Áp dụng cho thủ tục dừng thực hiện đăng ký doanh nghiệp; đăng ký thay đổi nội dung hoạt động chi nhánh, văn phòng đại diện, địa điểm kinh doanh; hiệu đính thông tin đăng ký doanh nghiệp.
• Về đăng ký hộ kinh doanh: Áp dụng cho thủ tục dừng thực hiện đăng ký hộ kinh doanh; bổ sung, hiệu đính thông tin đăng ký hộ kinh doanh.

Sự thay đổi này thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Chính phủ trong việc đồng hành cùng doanh nghiệp, tối ưu hóa thời gian gia nhập thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Dự thảo sửa đổi Nghị định 168/2025/NĐ-CP không chỉ đơn thuần là việc sửa đổi các điều khoản kỹ thuật, mà là một bước tiến dài trong tư duy quản lý nhà nước: chuyển từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", từ quản lý bằng giấy tờ sang quản lý bằng dữ liệu số liên thông. Những cải cách này chắc chắn sẽ tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho cộng đồng doanh nghiệp và hộ kinh doanh phát triển mạnh mẽ trong kỷ nguyên số.